تاریخ و آینده پول در عصر بزرگ دریانوردی

«پول بد، پول خوب را طرد می‌کند»، آیا این یک حقیقت است یا پارادوکس؟ در واقع چه کسی چه کسی را طرد کرده است؟

نویسنده: لین جی باو

ما در زمان نامناسبی به دنیا آمدیم و آن دوران قهرمانان بزرگ دریانوردی را از دست دادیم؛

اما در عین حال در زمان مناسبی به دنیا آمدیم، زیرا در عصر بزرگ دریانوردی پول به دنیا آمده‌ایم------زیرا از ژوئیه ۲۰۲۵، نهادهای خصوصی می‌توانند تحت چارچوب نظارتی، ارزهای دیجیتال مبتنی بر ارزهای فیات را صادر کنند.

۱. توانایی اصلی و بنیادین پول: ایجاد تمایل در غریبه‌ها برای پذیرش آن

کتاب‌های درسی اقتصاد معمولاً عملکرد پول را به صورت زیر خلاصه می‌کنند: ذخیره ارزش، وسیله مبادله و واحد اندازه‌گیری. اما منطق بنیادین پشت این عملکردها، توضیحات متفاوتی از نظریه‌های مختلف دریافت می‌کند.

یک روایت متداول در کتاب‌های درسی با یک داستان قدیمی، تولد پول را توضیح می‌دهد: چوپانی می‌خواهد غذا عوض کند، اما کشاورز می‌خواهد کفش، و کفاش هم نمی‌خواهد گوسفند. همه در بازار ایستاده‌اند و به یکدیگر نگاه می‌کنند.

این داستان به راحتی قابل درک است، اما همه جوامع این مسیر واحد را طی نکرده‌اند. منشأ پول همچنین به بدهی، مالیات، هدیه و حسابداری مربوط می‌شود.

با این حال، این داستان یک نکته کلیدی را در بر می‌گیرد: شما به چیزی نیاز دارید که طرف مقابل مایل به پذیرش آن باشد و همچنین باور داشته باشد که نفر بعدی هم مایل به پذیرش آن است، حتی همه مایل به پذیرش آن باشند.

صدف‌ها، فلزات و انواع اشیاء که به طور مشترک مورد تأیید هستند، همواره این نقش را ایفا کرده‌اند. بعدها، طلا و نقره در بسیاری از مکان‌ها به عنوان بهترین گزینه‌ها شناخته شدند: ماندگار، قابل تقسیم، به راحتی تولید نمی‌شوند و شناسایی و ارزیابی آن‌ها آسان است.

آن‌ها به نظر می‌رسد که یک نامه معرفی دارند: «اگر شما مرا نمی‌شناسید، اشکالی ندارد، فقط طلا را بشناسید.»

به زبان دنیای رمزنگاری، این توانایی شبیه به «بدون اعتماد» است: معامله نیازی به آشنایی متقابل ندارد. با این حال، خود پول نیازی به اعتبار ندارد، بلکه اعتبار را از افراد خاص به مواد، ناشر، سیستم یا قوانین شبکه منتقل می‌کند. به همین دلیل، پول همکاری را تنها به آشنایان محدود نمی‌کند.

اما طلا و نقره هم ویژگی‌های خاص خود را دارند: هر چه بیشتر به دست آورید، سنگین‌تر می‌شوند. با افزایش ثروت، هزینه حمل و نقل نیز افزایش می‌یابد. برای کسی که می‌خواهد تجارت بزرگی انجام دهد، این واقعاً ناامیدکننده است.

۲. ظهور اسکناس: ثروت بالاخره نیازی به وزنه‌برداری ندارد

طلا و نقره خیلی سنگین بودند، بنابراین در دوره‌های تاریخی و سیستم‌های تجاری مختلف، مردم به تدریج اجازه دادند که گواهی‌ها به جای آن‌ها کار کنند. متن روی کاغذ به این معنا بود: با این کاغذ می‌توانید پول مربوطه را طبق توافق دریافت کنید. در ابتدا، شما به شخصی که پشت پیشخوان است اعتماد می‌کنید؛ سپس به شرکت، بانک و سیستمی که این وعده‌ها را پشتیبانی می‌کند.

پول یک بار شگفت‌انگیز کاهش وزن را تجربه کرد. ثروتی که قبلاً نیاز به چند نفر برای حمل آن بود، اکنون می‌تواند در جیب شما جا شود. این مرحله نه تنها بدن پول را تغییر داد، بلکه مکان اعتماد را نیز تغییر داد: در گذشته، مردم باید فلز را وزن می‌کردند و کیفیت آن را بررسی می‌کردند؛ اکنون، آن‌ها باید ناشر را ارزیابی کنند------آیا واقعاً پول دارید؟ آیا وعده شما معتبر است؟ آیا در روز بعد می‌توانم بیایم و درب شما باز خواهد بود؟ اسکناس‌ها ثروت را سبک کردند، اما وزن اعتبار را سنگین‌تر کردند.

به همین دلیل، یک ورق کاغذ می‌تواند ارزش هزاران تومان داشته باشد، در حالی که ورق دیگری که زیباتر چاپ شده، تنها می‌تواند برای زیرپایی استفاده شود. شما می‌توانید اسکناس چاپ کنید، اما نمی‌توانید اعتماد را چاپ کنید.

۳. از طلا به اعتبار دولتی، ارزهای فیات به نام پول تبدیل شدند

در اوت ۱۹۷۱، ایالات متحده تبادل دلار به طلا را برای دارندگان رسمی خارجی متوقف کرد و سیستم برتون وودز در اوایل دهه ۱۹۷۰ فروپاشید. دلار از آن زمان به نام «دلار» شناخته نمی‌شود، بلکه تغییر در ارتباطات سیستمی آن با طلا است.

با توسعه دولت‌های مدرن و سیستم‌های بانک مرکزی، پول به طور فزاینده‌ای در نظام دولتی گنجانده شده است.

امروز، یک اسکناس معمولاً دیگر وعده‌ای برای تبدیل به مقدار ثابتی از طلا نمی‌دهد. آنچه می‌تواند خریداری کند، به یک مجموعه کامل از ترتیبات وابسته است: مالیات، قانون، سیاست پولی، فعالیت‌های اقتصادی و اعتماد مردم به ادامه کار این سیستم.

این مانند یک زبان مشترک است: حقوق با آن پرداخت می‌شود، کالاها با آن قیمت‌گذاری می‌شوند، وام‌ها با آن محاسبه می‌شوند و مالیات‌ها نیز با آن پرداخت می‌شوند. تا زمانی که همه از آن استفاده کنند، معامله نیازی به اختراع مجدد یک روش اندازه‌گیری در هر بار ندارد.

این امر راحتی عظیمی را به ارمغان آورد. اما داستان پول در چاپخانه‌ها متوقف نمی‌شود.

در اقتصاد مدرن، مقدار زیادی از پولی که ما روزانه استفاده می‌کنیم، در واقع سپرده‌های موجود در حساب‌های بانکی است. بانک‌های تجاری هنگام اعطای وام، می‌توانند به طور همزمان سپرده‌های مربوطه را ایجاد کنند؛ این خلق تحت شرایطی مانند سرمایه، ریسک، نظارت و سیاست پولی محدود است.

بنابراین، پاسخ به این سوال که «پول از کجا می‌آید»، بسیار غنی‌تر از «بانک مرکزی چاپ پول را آغاز می‌کند» است. پول از یک تکه فلز در دست به یک شبکه دارایی و بدهی که کل جامعه را پوشش می‌دهد، تبدیل شده است. بدن آن هر روز سبک‌تر می‌شود و روابط پشت آن هر روز پیچیده‌تر می‌شود.

۴. پول الکترونیکی شده است، چرا در مرزها هنوز «دریافت سرگیجه» داریم؟

در عصر اینترنت، به نظر می‌رسد پول بسیار سریع حرکت می‌کند و پرداخت‌های موبایلی تقریباً در یک چشم به هم زدن انجام می‌شود. اما به محض اینکه از مرز عبور می‌کند، این موجود چابک در خانه، ناگهان کمی کند می‌شود: تبدیل ارز، پر کردن اطلاعات، عبور از بانک‌ها و مؤسسات پرداخت مختلف و انتظار برای پردازش. صفحه نمایش نشان می‌دهد «ارسال شده است»، اما دریافت‌کننده می‌گوید «هنوز دریافت نکرده‌ام». ارسال یک عکس چند ثانیه طول می‌کشد.

ارسال یک پول ممکن است شما را مجبور کند که صفحه را بارها و بارها تازه کنید. امروز، دستورات پرداخت بین‌المللی در شبکه SWIFT می‌توانند به سرعت منتقل شوند، اما تجربه از ابتدا تا انتها هنوز به بررسی انطباق، تبدیل ارز، مناطق زمانی و ورود نهایی به حساب بانک دریافت‌کننده بستگی دارد؛ برخی پرداخت‌ها سریع انجام می‌شوند، در حالی که برخی دیگر هنوز ممکن است زمان بیشتری ببرند.

دلیل این امر چندان اسرارآمیز نیست: عکس‌ها عمدتاً در حال انتقال اطلاعات هستند، در حالی که پول شامل انتقال بدهی بین دفاتر مختلف، تسویه، تسویه حساب و بررسی هویت و انطباق است. ما بزرگراه‌های ارتباطات جهانی را تعمیر کرده‌ایم، اما پول هنوز باید در صف‌های مختلف مالی منتظر بماند.

پول شکایت نمی‌کند، اما استفاده‌کنندگان از پول انتخاب می‌کنند. اگر یک معامله سریع‌تر، با سایش کمتر و راحت‌تر باشد، مردم به طور طبیعی مایل به امتحان آن خواهند بود.

۵. بیت‌کوین دفتر کل را به عرشه عمومی منتقل می‌کند

بیت‌کوین یک سؤال جسورانه مطرح کرده است: اگر هیچ بانکی برای مدیریت دفتر کل برای همه وجود نداشته باشد، آیا غریبه‌ها می‌توانند همچنان تأیید کنند که چه کسی چه چیزی دارد و کدام پول خرج شده است؟ این با استفاده از قوانین عمومی، رمزنگاری و توافق شبکه، یک روش جدید حسابداری را ایجاد کرده است. در این سیستم، دفتر کل دیگر فقط در پشت یک نهاد خاص ذخیره نمی‌شود و شرکت‌کنندگانی که گره‌های کامل را اجرا می‌کنند می‌توانند به طور مستقل معاملات و قوانین انتشار را تأیید کنند.

با این حال، بیت‌کوین به طور خودکار به یک معیار قیمت پایدار تبدیل نشده است. اگر یک فنجان قهوه امروز قیمت مشخصی داشته باشد و فردا به دلیل تغییر قیمت ارز دوباره محاسبه شود، صاحب قهوه دچار سردرد می‌شود و مشتری هم ممکن است خوشحال نباشد. افرادی که در تجارت هستند معمولاً یک آرزوی ساده دارند: پول باید بتواند مسافت‌های طولانی را طی کند و قیمت‌ها بهتر است سوار بر ترن هوایی نشوند.

در اینجا صحبت از همه ارزهای دیجیتال نیست، بلکه از ارزهای دیجیتال مبتنی بر ارز فیات و مورد استفاده برای پرداخت است. ارز دیجیتال یک مفهوم بزرگ‌تر است و بیت‌کوین، ارز دیجیتال بانک مرکزی و سپرده‌های توکن‌شده نیز ممکن است به دسته‌های مختلف ارز دیجیتال نهادهای مختلف تعلق داشته باشند.

۶. ارز دیجیتال مبتنی بر ارز فیات: کشتی جدیدی برای پول آشنا

به عنوان مثال، ارز دیجیتال مبتنی بر ارز فیات که معمولاً با ذخایر ارز فیات پشتیبانی می‌شود، ایده اصلی آن این است: ناشر وجوه را دریافت می‌کند، طبق توافق ذخیره را نگه می‌دارد و سپس توکن‌های زنجیره‌ای را صادر می‌کند، هدف این است که هر توکن با یک ارز فیات خاص نسبت ثابت داشته باشد. برای کاربران، تغییرات بصری‌ترین این است که واحدهای قیمت آشنا یک روش جدید برای گردش پیدا کرده‌اند.

یک ارز دیجیتال مبتنی بر دلار می‌تواند بین زنجیره و کیف پول‌های پشتیبانی‌کننده آن منتقل شود. این فرصت را دارد که برخی از مراحل پرداخت بین‌المللی سنتی را دور بزند و پول را مانند اطلاعات اینترنتی در شبکه جدید جریان دهد. در این نوع محصولات، فناوری بلاک‌چین مانند کشتی‌های اقیانوس‌پیما در عصر بزرگ دریانوردی پول است. در گذشته، یک ارز برای ورود به بازارهای دوردست معمولاً به شبکه‌های بانکی بزرگ و کانال‌های محلی نیاز داشت؛ اکنون، با همکاری خدمات معاملات قانونی، نگهداری و تبدیل، یک کیف پول دیجیتال ممکن است به یک بندر جدید تبدیل شود.

اما اگر کشتی سریع حرکت کند، به این معنا نیست که کالاهای آن حتماً قابل اعتماد هستند. معمولاً می‌توان در زنجیره بررسی کرد که چه توکن‌هایی در شبکه صادر و منتقل شده‌اند؛ اما یک نوع توکن ممکن است در چندین شبکه توزیع شود و اینکه آیا ذخایر خارج از زنجیره کافی است، آیا تحت حمایت قانونی است و آیا در بحران می‌تواند به موقع پرداخت شود، نیاز به شواهد دیگری دارد. دیدن توکن‌ها به معنای دیدن تمام اعتبار نیست.

آیا این نوع ارز دیجیتال مبتنی بر ارز فیات می‌تواند «ثابت» بماند، در نهایت به ذخایر، مکانیزم بازخرید و حاکمیت بستگی دارد. تفاوت اعتبار ناشران مختلف نیز ممکن است باعث شود این توکن‌ها از ارزش اسمی وعده داده شده خود فاصله بگیرند.

علاوه بر این، اتمام انتقال در زنجیره به این معنا نیست که دریافت‌کننده پول را به سپرده‌های بانکی قابل استفاده محلی تبدیل کرده است. آخرین مرحله هنوز مهم است. مسیرهای جدید برخی از اصطکاک‌ها را کاهش داده‌اند، اما برخی دیگر از مشکلات را به مکان‌های جدید منتقل کرده‌اند.

۷. «پول بد، پول خوب را طرد می‌کند»، آیا این حقیقت است یا پارادوکس؟ در واقع چه کسی چه کسی را طرد کرده است؟

وقتی صحبت از پول می‌شود، همیشه کسی یک جمله معروف را مطرح می‌کند: پول بد، پول خوب را طرد می‌کند. به نظر می‌رسد این یک سرنوشت بدبینانه در دنیای پول است------پول بدتر، راحت‌تر پیروز می‌شود. اما این در هر شرایطی صدق نمی‌کند.

این جمله تنها در صورتی درست است که یک پیش‌فرض مهم وجود داشته باشد: دو نوع پول با ارزش واقعی متفاوت، باید با همان ارزش اسمی استفاده شوند. فرض کنید دو سکه طبق قانون می‌توانند به عنوان یک واحد استفاده شوند، یکی نقره بیشتری دارد و دیگری نقره کمتری، به طور طبیعی مردم ابتدا سکه با نقره کمتر را خرج می‌کنند و سکه با نقره بیشتر را نگه می‌دارند. بنابراین، سکه بدتر به گردش ادامه می‌دهد، در حالی که سکه بهتر جمع‌آوری، ذوب یا به مکان دیگری منتقل می‌شود.

در اینجا «طرد» به معنای خروج از گردش روزمره است و نه اینکه پول با کیفیت از ارزش خود بیفتد. نکته کلیدی این است که دو نوع پول با ارزش واقعی متفاوت، باید با همان ارزش اسمی استفاده شوند.

اما اگر مردم بتوانند آزادانه انتخاب کنند و قیمت‌گذاری کنند، داستان ممکن است برعکس شود. پولی که به طور مداوم کاهش می‌یابد، تنها به این دلیل که بیشتر چاپ می‌شود، نمی‌تواند باعث شود که همه به راحتی پول قابل اعتماد را رها کنند. شما می‌توانید پول را به اندازه کوه چاپ کنید، اما بازرگانان همچنان ممکن است از پذیرش آن امتناع کنند و همچنین تمایلی به ذخیره ارزش آن نداشته باشند.

رقابت پول در نهایت به انتخاب مردم مربوط می‌شود. این نکته را هایک در کتاب «انتخاب در ارز: راهی برای متوقف کردن تورم» که در سال ۱۹۷۶ منتشر شد، به طور سیستماتیک بحث کرده است.

بنابراین، می‌توانیم بگوییم، هر کسی که پولش می‌تواند قدرت خرید را حفظ کند، پرداخت را آسان‌تر کند، تبدیل آن آسان‌تر باشد و وعده‌اش قابل اعتمادتر باشد، شانس بیشتری برای باقی ماندن دارد.

۸. آیا پس از صدور پول خصوصی، دولت کنار می‌رود؟

می‌توانیم اینگونه پیش‌بینی کنیم: اگر یک کشور تعیین کند که مالیات‌ها تنها باید با ارز فیات داخلی پرداخت شوند، این امر برای این ارز فیات یک نیاز پایه‌ای را حفظ می‌کند. اما این به تنهایی نمی‌تواند قدرت خرید آن را تضمین کند و همچنین نمی‌تواند تضمین کند که همیشه سهم عمده‌ای از گردش بازار را در اختیار داشته باشد. در این دنیا دو چیز وجود دارد که هیچ‌کس نمی‌تواند از آن اجتناب کند: یکی مرگ و دیگری مالیات. با این حال، دولت کنار نمی‌رود و اینکه یک ارز چقدر می‌تواند در بازار تسلط داشته باشد، دو موضوع متفاوت است.

از زمان انتشار وایت‌پیپر بیت‌کوین، به ویژه پس از تصویب «قانون GENIUS» در سال ۲۰۲۵، موضوعی که ده‌ها سال مورد بحث بوده است، دوباره به دیدگاه بسیاری از اقتصاددانان بازگشته است: غیر دولتی شدن پول. کتاب «غیر دولتی شدن پول» هایک، اقتصاددان مکتب اتریشی، در سال ۱۹۷۶ منتشر شد، در سال‌های پس از فروپاشی سیستم برتون وودز. این کتاب مانند یک نور خیره‌کننده، به تاریکی بی‌پایان می‌تابد.

ما در اینجا بحث‌های علمی را گسترش نمی‌دهیم. «قانون GENIUS» به معنای اعطای حق صدور پول به همه نهادهای خصوصی نیست. این قانون تعیین می‌کند که برای صدور ارز دیجیتال مبتنی بر پرداخت و ارز فیات در ایالات متحده، ناشر باید از نهادهای قانونی مجاز باشد و الزامات ذخیره، بازخرید، افشا، ضد پولشویی و نظارت را رعایت کند.

نهادهای مجاز همچنان می‌توانند برند خود را ایجاد کنند، کاربران خود را متصل کنند و با استفاده از شبکه‌های باز، مرزها را عبور کنند.

اما اینجا یک رابطه جالب وجود دارد: یک نهاد خصوصی مجاز به صدور ارز دیجیتال مبتنی بر دلار، از یک سو ممکن است مزایای برخی از کانال‌های پرداخت سنتی را تضعیف کند و از سوی دیگر ممکن است دلار را به مکان‌های بیشتری ببرد. کاپیتان تغییر کرده است، اما واحد اندازه‌گیری در کشتی هنوز دلار است. بنابراین، خصوصی‌تر شدن ناشر و بازتر شدن شبکه گردش، به این معنا نیست که پایه ارزش از ارز دولتی جدا شده است. دولت، بانک، ناشر و کاربر، احتمالاً در حال بازتوزیع نقش‌ها هستند.

چه کسی ارزش را تأمین می‌کند؟ چه کسی ذخایر را نگه می‌دارد؟ چه کسی دفتر کل را نگهداری می‌کند؟ چه کسی ورودی را کنترل می‌کند؟ چه کسی حق مسدود کردن دارد؟ آیا کاربران می‌توانند دارایی‌های خود را ببرند و مسیر جدیدی را انتخاب کنند؟ این سؤالات، تعیین‌کننده این است که دنیای جدید پول چقدر باز خواهد بود. آنچه واقعاً ارزش انتظار دارد، این است که مردم گزینه‌های قابل اعتماد بیشتری داشته باشند.

ناشر نمی‌تواند فقط بگوید «به من اعتماد کنید»، بلکه باید پاسخ دهد: چرا به شما اعتماد کنم؟ چه چیزی را می‌توانم تأیید کنم؟ آیا می‌توانم خارج شوم؟

۹. پول هر روز سبک‌تر می‌شود، اما وعده‌ها نباید هر روز نازک‌تر شوند

اگر پول را به عنوان یک موجود زنده تصور کنیم که در حال تکامل است، به نظر می‌رسد که همیشه در جستجوی بدنی مناسب‌تر برای بقا است: از فلز سنگین به کاغذ سبک؛ از کاغذ به حساب‌های بانکی؛ و سپس از حساب‌های مؤسسات به دارایی‌های دیجیتال زنجیره‌ای که می‌توانند در شبکه جهانی منتقل شوند. این موجود به طور مداوم دامنه فعالیت خود را گسترش می‌دهد و بار حمل و نقل و معامله را کاهش می‌دهد.

اما یک نکته را نباید فراموش کرد: آسانی در صدور به نفع ناشر است؛ اما ارزش داشتن به نفع استفاده‌کننده است. اگر رشد صدور به طور مداوم از تقاضای بازار پیشی بگیرد یا دارایی‌ها و توانایی بازخرید پشت آن کافی نباشد، قدرت خرید یا وعده ارزش پول ممکن است تحت تأثیر قرار گیرد. پولی که واقعاً زنده است، نیاز دارد که راحتی و محدودیت، سرعت گردش و کیفیت اعتبار را در کنار هم قرار دهد. ممکن است بدون وزن فلز باشد، اما نمی‌تواند بدون وزن وعده باشد.

این شاید جالب‌ترین تضاد در تاریخ و آینده پول باشد: ما سال‌ها طول کشید تا پول را از بدن سنگین رها کنیم؛ اما در نهایت، هنوز باید به دقت بپرسیم که آن اعتبار نامرئی و لمس‌ناپذیر، واقعاً به چه چیزی تکیه دارد.

در گذشته، بازرگانان در بندر ایستاده بودند و تخته‌های کشتی، طناب‌ها و جهت باد را بررسی می‌کردند و سپس تصمیم می‌گرفتند که ثروت خود را به کدام کشتی بسپارند. امروز، ما با کیف پول، قوانین انتشار، ذخایر و دفتر کل دیجیتال مواجه هستیم. سطح دریا تغییر کرده است، اما آن سؤال قدیمی هنوز تغییر نکرده است:

من می‌خواهم سفر بزرگ دریانوردی خود را آغاز کنم، کدام بلیط کشتی را بخرم؟

در مورد اینکه پول و بانک چگونه به آرامی «رشد می‌کنند» و چگونه «به طور وحشیانه‌ای رشد می‌کنند»، داستان دیگری در این سفر بزرگ دریانوردی پول وجود دارد که ارزش گسترش دارد.