Đối tác a16z: Trong thời đại AI, 5 loại người này dễ dàng trở thành người sáng lập kỳ lân

Tác giả: Andrew Chen (Đối tác a16z)

Biên dịch: Shen Chao TechFlow

Đọc trước: Trong khuôn khổ truyền thống của đầu tư mạo hiểm ở Silicon Valley, đầu tư giai đoạn đầu về cơ bản là một sự khớp nối mô hình chặt chẽ về "hồ sơ người sáng lập (Founder Profile)": các đồng sáng lập kỹ thuật kết hợp với các chuyên gia kinh doanh, tiến sĩ máy tính từ Stanford, hoặc các đội ngũ ngôi sao được rèn giũa từ các công ty hàng đầu, đã tạo thành công thức cổ điển ít sai lầm nhất trong các bản ghi nhớ đầu tư trong nhiều thập kỷ. Tuy nhiên, sự bùng nổ của AI sinh ra đang hoàn toàn phá vỡ quy tắc này. Khi khả năng tạo mã được tăng cường gấp trăm lần cho cá nhân, những kỳ lân hoạt động độc lập đang từ những giấc mơ của các geek Silicon Valley trở thành hiện thực.

a16z nổi tiếng với đối tác Andrew Chen trong bài viết dài này, dựa trên thực tiễn đầu tư hàng đầu của mình tại tăng tốc Speedrun, đã phân tích sâu sắc hình ảnh người sáng lập mới nổi trong thời đại AI, bao gồm những người sáng lập độc lập làm việc một mình, những người không phải kỹ thuật tham gia từ các lĩnh vực khác, các chuyên gia trong ngành đã có kinh nghiệm sâu sắc, thậm chí là những sinh viên chưa đủ tuổi và những người sáng tạo nội dung trên mạng xã hội. Tác giả vừa chỉ ra những lợi ích của việc dân chủ hóa năng suất do AI mang lại, vừa phân tích lạnh lùng khoảng cách lớn giữa mẫu Demo nguyên mẫu và rào cản thương mại quy mô công nghiệp.

Hơn nữa, bài viết đã vượt ra ngoài thảo luận đơn điểm, xem xét lại sự tiến hóa qua các thế hệ từ PC, Web 2.0, Internet di động đến cơ sở hạ tầng AI, chỉ ra một cách sâu sắc: khi công nghệ nền tảng và kênh phân phối xảy ra sự tái cấu trúc mô hình, việc giữ chặt mô hình khớp nối của thời đại cũ cuối cùng sẽ không còn hiệu quả, chỉ có những người sáng lập hiểu bản chất của đòn bẩy thời đại mới có thể viết lại các quy tắc cơ bản của bản đồ đầu tư.

Tại sao nền tảng của người sáng lập lại quan trọng

Những ngày này tại a16z, phần lớn năng lượng của tôi được đầu tư vào dự án Speedrun. Trong tăng tốc này, chúng tôi phát hành séc đầu tiên cho các công ty khởi nghiệp mới thành lập (số tiền lên đến 1 triệu USD).

Một trong những yếu tố cốt lõi mà chúng tôi chú ý hàng ngày là nền tảng và hình ảnh của người sáng lập: Hình ảnh nào là phù hợp? Khi chúng tôi bước vào thời đại AI, những hình ảnh này sẽ thay đổi như thế nào? Đây đã trở thành chủ đề thảo luận chính trong công việc hàng ngày của chúng tôi.

(Để thêm một câu: Tuần này thực sự là tuần cuối cùng để đăng ký cho dự án cư trú tại San Francisco sắp tới. Tại đây, bạn có thể làm việc tại văn phòng của chúng tôi, gặp gỡ tôi trực tiếp và bắt đầu công ty khởi nghiệp tiếp theo của bạn. Hạn chót đăng ký là Chủ nhật này, ngày 1 tháng 11.)

Hình ảnh người sáng lập mới trong thời đại AI

Gần đây, tôi đã thảo luận với Ben về những cơ hội mới mà AI mang lại cho các người sáng lập độc lập. Vấn đề cốt lõi là: AI có cho phép một người sáng lập có đòn bẩy lớn đến mức họ có thể hoàn toàn tự mình xây dựng một doanh nghiệp lớn không? Không còn cần phải phân chia rõ ràng giữa các đồng sáng lập kinh doanh và kỹ thuật, một người có thể làm mọi thứ?

Không còn nghi ngờ gì nữa, AI sẽ tăng cường đáng kể sức mạnh cho các người sáng lập độc lập. Trước đây có thể cần hai đồng sáng lập, một người kinh doanh và một người kỹ thuật, hoặc một nhóm ba người bao gồm sản phẩm, kỹ thuật và mở rộng thị trường, giờ đây có thể được cô đọng thành một doanh nhân độc lập.

Nhưng mặt khác, quan điểm của Ben là: có thể phiên bản ban đầu của sản phẩm (V1), hoặc ngưỡng kỳ vọng của thị trường đối với một công ty khởi nghiệp vòng hạt giống cũng sẽ tăng lên. Nếu một nhóm đồng sáng lập được phóng đại gấp 100 lần có thể đạt được tiến bộ nhanh hơn so với một người sáng lập độc lập cũng được phóng đại gấp 100 lần, thì cuối cùng sự hợp tác nhóm có thể vẫn sẽ thắng.

Người sáng lập độc lập chỉ là một trong những hình ảnh mới mà tôi nghĩ chúng ta sẽ thấy nhiều trong thời gian tới. Ở đây, tôi sẽ liệt kê từng hình ảnh và lần lượt trình bày lý do ủng hộ và phản đối:

Người sáng lập độc lập (Solo Founders)

Lý do ủng hộ: Người sáng lập độc lập có thể đạt được sự gia tăng năng suất gấp 100 lần nhờ vào AI, từ đó giao hàng các sản phẩm phiên bản ban đầu mà trước đây không thể giao hàng chỉ bằng sức lực cá nhân.

Lý do phản đối: Nhóm đồng sáng lập có thể vẫn có thể đạt được sự thúc đẩy kinh doanh lớn hơn. Có thể bạn có thể tự viết mã nhờ vào trí tuệ nhân tạo, nhưng vẫn cần ai đó để tham gia hàng trăm cuộc họp với khách hàng. Hơn nữa, việc viết mã từ đầu có thể chưa bao giờ là nút thắt thực sự của các công ty khởi nghiệp?

Người sáng lập không có nền tảng kỹ thuật (Non-technical Founders)

Lý do ủng hộ: Các lĩnh vực như tài chính, tư vấn đã tập hợp nhiều nhân tài hàng đầu, họ có thể không viết mã nhưng rất đam mê về hoạt động kinh doanh. Trong ngành công nghiệp sáng tạo cũng có nhiều người đang sáng tạo hàng ngày, chỉ là trước đây họ không sử dụng mã để thể hiện. Bây giờ, họ cũng có khả năng tự tay xây dựng sản phẩm phần mềm.

Lý do phản đối: AI có thể làm cho việc xây dựng nguyên mẫu sản phẩm trở nên dễ dàng hơn, nhưng vẫn có một khoảng cách lớn giữa việc trình diễn Demo và một sản phẩm thương mại ổn định, đáng tin cậy có thể mở rộng để phục vụ hàng triệu người dùng.

Nếu mọi người đều có thể dễ dàng xây dựng phiên bản đầu tiên của sản phẩm, thì khi sản phẩm ngày càng phức tạp, khả năng phán đoán kỹ thuật trong việc xác định điều gì nên được xây dựng, điều gì thực sự khả thi về mặt kỹ thuật, và cách duy trì vị thế dẫn đầu sẽ trở nên quan trọng hơn (đặc biệt trong các loại sản phẩm như công cụ phát triển).

Chuyên gia trong lĩnh vực cụ thể (Domain Experts)

Lý do ủng hộ: Các bác sĩ làm việc trong bệnh viện rất hiểu rõ tất cả các vấn đề mà họ phải đối mặt hàng ngày; các đại lý bất động sản hiểu rõ tâm lý nhu cầu của thị trường và khách hàng; quân nhân, giáo viên cũng vậy. Nếu họ có thể trực tiếp sử dụng phần mềm để giải quyết các vấn đề của chính mình và trong quá trình đó xây dựng một công ty thương mại thì sao?

Lý do phản đối: Các nhà điều hành khách sạn truyền thống không tạo ra Airbnb, ngành tài chính truyền thống cũng không sinh ra Kalshi. Đôi khi, bạn cần một góc nhìn đột phá từ bên ngoài để tái cấu trúc toàn bộ ngành, thay vì chỉ thực hiện những sửa đổi nhỏ trong khuôn khổ hiện có.

Trẻ em, học sinh trung học và sinh viên đại học (Kids, High Schoolers, College Students)

Lý do ủng hộ: Các nhóm trẻ tuổi đã bắt đầu tạo ra sản phẩm từ rất sớm. Bắt đầu từ việc tạo ra một mô-đun Minecraft, một trò chơi Roblox hoặc một bot Discord, bạn vô tình học cách tạo ra những thứ mà hàng nghìn người đang sử dụng.

Bây giờ với sự hỗ trợ của AI, một người trẻ tuổi với ý tưởng tuyệt vời có thể xây dựng những thành quả vượt xa quy mô trước đây một cách sớm hơn và hiệu quả hơn.

Lý do phản đối: Tạo ra một món đồ nhỏ mà bạn bè yêu thích và thành lập và điều hành một doanh nghiệp thực sự là hai chuyện hoàn toàn khác nhau. Bạn vẫn phải đối mặt với những thách thức thực tế như tuyển dụng đội ngũ, huy động vốn, quản lý nhân sự và khám phá cách thương mại hóa.

Các người sáng lập trẻ có thể có lợi thế tự nhiên trong lĩnh vực sản phẩm tiêu dùng, vì họ hiểu rõ sở thích của bạn bè đồng trang lứa, nhưng một khi bước vào lĩnh vực phần mềm doanh nghiệp, y tế hoặc các lĩnh vực khác phụ thuộc nhiều vào kinh nghiệm ngành và mối quan hệ thương mại, lợi thế này sẽ giảm đi rất nhiều. Đôi khi, sự hiểu biết sâu sắc về ngành là không thể thiếu.

Nhà sáng tạo nội dung và người nổi tiếng (Content Creators)

Lý do ủng hộ: Họ đã liên tục tạo ra nội dung. Do đó, ngoài việc sản xuất video, cùng một sự sáng tạo cũng có thể được đổ vào việc xây dựng sản phẩm phần mềm. Quan trọng hơn, họ tự nhiên có các kênh phân phối mạnh mẽ: hiểu rõ những gì mà người hâm mộ quan tâm, cách thu hút sự chú ý của công chúng, và cách tiếp cận hàng triệu người mà không cần chi tiêu cho quảng cáo.

Trong quá khứ, việc chuyển đổi khán giả thành sản phẩm phần mềm có nghĩa là phải tìm một đối tác kỹ thuật hoặc xây dựng một đội ngũ kỹ sư; còn bây giờ, các nhà sáng tạo hoàn toàn có thể tự tay xây dựng và ra mắt sản phẩm, và nhanh chóng giới thiệu nó đến hàng triệu người dùng tiềm năng.

Lý do phản đối: Có nhiều người hâm mộ có thể giúp tạo ra một lượng lưu lượng truy cập đột biến trong giai đoạn đầu ra mắt sản phẩm, nhưng việc xây dựng một động cơ tăng trưởng bền vững lâu dài hoàn toàn là một chuyện khác. Các sản phẩm phần mềm có giá trị thương mại nhất không phải là những sản phẩm nổi bật nhất, mà là những sản phẩm cần được tinh chỉnh và cải tiến liên tục qua từng ngày. Liệu gen cơ bản của nhóm sáng tạo có phù hợp với kiểu sản phẩm dài hạn này không?

...... Chúng ta có thể liệt kê nhiều hình ảnh như vậy.

Tôi nghĩ rằng chúng ta gần như chắc chắn sẽ chứng kiến sự bùng nổ về số lượng hình ảnh người sáng lập tham gia vào việc tạo ra sản phẩm mới. Đây là một điều tốt. Không thể tránh khỏi, chúng ta cũng sẽ thấy tỷ lệ thất bại rất cao, nhưng chắc chắn sẽ có một số người có thể thành công và đạt được thành tựu rực rỡ.

Một số hình ảnh (ví dụ như thanh thiếu niên và sinh viên) có lợi thế nhạy bén lớn, nhưng thiếu sự tích lũy sâu sắc trong ngành; trong khi những hình ảnh có nền tảng ngành sâu sắc (ví dụ như bác sĩ phát triển phần mềm chẩn đoán nha khoa AI) có kinh nghiệm phong phú, nhưng có thể thiếu tư duy đột phá của người ngoài.

Mỗi hình ảnh đều có ưu điểm và nhược điểm riêng, nhưng việc xây dựng một sân khấu rộng rãi và bao dung hơn cho cộng đồng người sáng lập là một cuộc cách mạng có ý nghĩa tích cực.

Trong bất kỳ thời đại cụ thể nào, sự nổi bật của các hình ảnh khác nhau cũng chính là vì họ đã nắm bắt và hiểu rõ sự chuyển mình công nghệ độc nhất vô nhị và lợi ích phân phối của thời đại đó.

So sánh hình ảnh được nhà đầu tư ưa chuộng và tránh né

Hãy cùng nhìn lại những hình ảnh người sáng lập đã khiến các quỹ đầu tư mạo hiểm không ngần ngại nhấn nút đồng ý trong lịch sử. Mỗi làn sóng khởi nghiệp công nghệ đều tạo ra một hình ảnh mới nóng hổi cho đến khi làn sóng tiếp theo xuất hiện:

Sau sự trỗi dậy của Google, các nhà đầu tư mạo hiểm thường nhắc đến các tiến sĩ Stanford; Thời đại Facebook: những sinh viên bỏ học tạo ra ứng dụng xã hội Web 2.0 cho bạn bè; Thời đại Airbnb: những geek yêu thích thiết kế tạo ra trải nghiệm di động tuyệt đẹp; Thời đại Uber: những người sáng lập kiên cường, có khả năng vận hành mặt đất mạnh mẽ tạo ra dịch vụ di động theo yêu cầu tức thì;

(Tất nhiên, đến thời đại cơ sở hạ tầng AI ngày nay, xu hướng dường như lại quay trở lại với các tiến sĩ khoa học máy tính).

Ngược lại, trong giới đầu tư cũng có một danh sách dài các điều cần tránh, các kiến thức đầu tư chính thống thường khuyên bạn nên tránh xa các đội ngũ có những đặc điểm sau:

Không bao giờ đầu tư vào những người sáng lập độc lập làm việc một mình; Tránh xa những người sáng lập không có nền tảng kỹ thuật; Các geek kỹ thuật có thể phá vỡ ngành khách sạn là điều đáng khen ngợi, nhưng các nhà điều hành khách sạn truyền thống tự mình phát triển phần mềm thì chắc chắn phải tránh xa; Có thái độ hoài nghi đối với các nhà sáng lập xuyên quốc gia (mặc dù phụ thuộc vào khu vực và lĩnh vực cụ thể); Các cặp vợ chồng hợp tác khởi nghiệp thường bị tránh xa; Các bác sĩ, người nổi tiếng, người nổi tiếng làm công ty công nghệ đều bị loại trừ......

Chúng ta có thể liệt kê một danh sách dài các hướng dẫn tránh rủi ro như vậy. Tuy nhiên, liệu công nghệ như AI, với sức mạnh phá vỡ thế giới, có nên làm mới lại một số quy tắc trong số đó không?

Nếu thực tế chứng minh rằng một số định kiến trong quá khứ hoàn toàn không có cơ sở thì sao? Nếu AI hoàn toàn giải phóng những hình ảnh người sáng lập trước đây bị thiệt thòi trong việc xây dựng phần mềm, nhưng giờ đây có thể thể hiện tài năng của mình? Điều này mang đến cho chúng ta một cơ hội hiếm có để xem xét lại những tư duy cố hữu này.

Bạn có thể xem xét danh sách trên và đặt câu hỏi: Những hình ảnh này có thực sự có cơ sở khách quan không? Theo quan điểm của tôi, hình ảnh người sáng lập đóng vai trò sâu sắc trên nhiều khía cạnh khác nhau:

Một điểm rõ ràng: Nếu bạn tin rằng ứng dụng xã hội, thị trường hai bên, dịch vụ theo yêu cầu tức thì hoặc AI là một lĩnh vực có thể sinh ra nhiều siêu công ty, bạn thường sẽ quan sát những con đầu đàn chạy ở phía trước, và gán một phần thành công cho nền tảng cụ thể của người sáng lập, sau đó tìm kiếm thêm những tài năng có nền tảng tương tự trên thị trường.

Mọi người sẽ có xu hướng nghĩ rằng hầu hết những người đến từ nhóm đó đều có những lợi thế cạnh tranh tương tự.

Một điểm không rõ ràng: Cơ hội thời đại của mỗi người sáng lập về bản chất đều được mở khóa bởi chu kỳ công nghệ nền tảng và các kênh phân phối vào thời điểm đó.

Trong thời đại Web 2.0, nếu việc phát tán thông qua lời mời virus qua email là cách tiếp cận chính, thì không ai có thể giỏi hơn nhóm sinh viên nắm giữ email chính thức của trường đại học và đam mê tương tác xã hội trong việc gửi lời mời cho nhau; nếu vị trí chính thức của biên tập viên trong App Store của Apple là công cụ thu hút khách hàng cốt lõi, thì các nhà phát triển kiểu thiết kế có mối quan hệ sâu sắc và sở thích thẩm mỹ xuất sắc sẽ có lợi thế lớn; iPhone đã mở khóa GPS và hệ sinh thái bản đồ, từ đó thúc đẩy các nền tảng phản hồi tức thì, thực tế chứng minh rằng cách tiếp cận này đã phù hợp với sự tiến hóa của cơ sở hạ tầng nền tảng.

Một điểm kín đáo hơn: Nếu tất cả các nhà đầu tư đều đạt được một sự đồng thuận nào đó, cho rằng hình ảnh của người sáng lập trong một thời đại cụ thể nên có một hình mẫu cụ thể nào đó, thì việc đầu tư vào những người sáng lập này sẽ trở nên an toàn hơn theo cách tự củng cố.

Mỗi khoản đầu tư của bạn sẽ dễ dàng thu hút thêm vốn đầu tư tiếp theo, ngay cả khi tiến trình kinh doanh của công ty tạm thời không đạt kỳ vọng, những người sáng lập này thường có thể tận hưởng đặc quyền tài trợ nhiều lần.

Tóm lại: Họ có thể thực sự có những hiểu biết thương mại độc đáo và lợi thế cạnh tranh thực chất, nhưng trong đó cũng có một hiệu ứng phản hồi tự củng cố tinh tế.

Trong giai đoạn vòng hạt giống và vòng trước hạt giống, nơi mà việc huy động vốn nhỏ lẻ rất phân tán, hiệu ứng này đặc biệt quan trọng, vì thường cần sự đồng thuận của nhiều nhà đầu tư, nhiều séc nhỏ mới có thể ghép lại thành một vòng huy động vốn hoàn chỉnh.

Hình ảnh người sáng lập trong tương lai sẽ đi về đâu

Vậy điều này để lại cho chúng ta những gợi ý gì? Tôi nghĩ rằng chủ đề đáng để suy ngẫm nhất không phải là trong số những hình ảnh mới này, hình ảnh nào sẽ thành công, mà là trong những giả định cũ về người sáng lập, điều nào là sự thật cơ bản không thể lay chuyển, và điều nào chỉ là sản phẩm phụ tạm thời dưới các điều kiện công nghệ và phân phối của một thời đại cụ thể.

Một số quy tắc cũ vẫn sẽ tồn tại. Việc viết mã có thể trở nên ngày càng dễ dàng, nhưng bán hàng thương mại, tuyển dụng nhân tài hàng đầu, phán đoán thương mại chiến lược và sự kiên trì không ngừng sẽ không trở nên dễ dàng hơn.

Kinh nghiệm sâu sắc trong ngành có thể giúp bạn nắm bắt chính xác các vấn đề thực tế, nhưng cũng có thể trở thành một rào cản nhận thức trong việc phá vỡ các mô hình ngành từ con số không. Một người sáng lập độc lập có thể thay thế khối lượng công việc của mười người, nhưng một đội ngũ ba người chặt chẽ, nhờ vào đòn bẩy, có thể bùng nổ sức mạnh tương đương với ba mươi người.

Tuy nhiên, một số quy tắc truyền thống gần như chắc chắn sẽ bị lịch sử loại bỏ. Điều này có nghĩa là những người sáng lập mà năm năm trước có vẻ không phù hợp, thậm chí trong mắt các nhà đầu tư thuộc về hình ảnh kém chất lượng, giờ đây có thể bất ngờ nắm giữ lợi thế cạnh tranh thực sự.

Nhưng sai lầm chết người nhất là thay thế phiên bản cũ bằng một mô hình khớp nối cứng nhắc mới, mù quáng kêu gọi rằng người sáng lập độc lập bây giờ có thể, chuyên gia ngành bây giờ có thể, nhà sáng tạo nổi tiếng bây giờ có thể.

Bản chất thực sự nằm ở chỗ: Khi công nghệ sản xuất nền tảng xảy ra sự chuyển mình mạnh mẽ như vậy, những hình ảnh người sáng lập xuất sắc có khả năng vượt qua mọi trở ngại và nổi bật, cũng sẽ tất yếu tiến hóa và tái cấu trúc.