Thị trường tiền điện tử bất ổn ở Trung Đông đang chứng kiến sự thay đổi lãnh đạo

Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất nổi lên nhanh chóng, cấu trúc tiền điện tử ở Trung Đông và Bắc Phi đang có sự phân hóa.

Tác giả: Nhóm Chainalysis

Biên dịch: Luffy, Foresight News

Viện nghiên cứu dữ liệu trong lĩnh vực tiền điện tử Chainalysis đã công bố báo cáo mới nhất về việc áp dụng tiền điện tử. Trong báo cáo về Trung Đông và Bắc Phi, khu vực này được dự đoán sẽ có quy mô kinh tế tiền điện tử đạt 443,3 tỷ USD từ tháng 7 năm 2025 đến tháng 6 năm 2026, giảm nhẹ 1,4%. Kinh tế tiền điện tử của Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất tăng vọt 32%, dự kiến sẽ vượt qua Thổ Nhĩ Kỳ vào năm 2027; Thổ Nhĩ Kỳ thúc đẩy tuân thủ cấp phép, nhu cầu về vàng token hóa bùng nổ; Iran bị ảnh hưởng bởi việc ngắt kết nối internet và xung đột, giao dịch giảm trước khi phục hồi; thị trường Israel trở nên ổn định, sự biến động do địa chính trị gây ra đã giảm bớt. Dưới đây là bản dịch tiếng Trung của báo cáo về Trung Đông và Bắc Phi:

Báo cáo của Chainalysis có chu kỳ thống kê từ tháng 7 năm 2025 đến tháng 6 năm 2026, toàn bộ khu vực Trung Đông và Bắc Phi đều bị bao trùm bởi sự không chắc chắn về địa chính trị, sự phát triển của thị trường tiền điện tử cũng cho thấy những xu hướng hoàn toàn khác nhau. Cuộc xung đột ở Iran bùng nổ vào ngày 28 tháng 2 năm 2026 đã tạo ra áp lực trên diện rộng, ảnh hưởng đến tất cả các thị trường mà nghiên cứu này bao phủ. Ngoài ra, mỗi quốc gia còn có những sự kiện rủi ro riêng: Iran gặp phải việc ngắt kết nối internet và đàn áp quản lý, trong khi Thổ Nhĩ Kỳ đang thúc đẩy chuyển đổi tuân thủ cấp phép tiền điện tử.

Năm 2026, đợt thị trường gấu này đã khiến tổng giá trị thị trường tiền điện tử giảm một nửa, nhưng hoạt động kinh tế trên chuỗi toàn cầu bị ảnh hưởng hạn chế, khu vực Trung Đông và Bắc Phi cũng tuân theo quy luật này. Quy mô kinh tế tiền điện tử khu vực giảm nhẹ từ 449,6 tỷ USD xuống 443,3 tỷ USD, giảm 1,4%, đồng bộ với mức toàn cầu. Trong 24 thị trường Trung Đông và Bắc Phi có dữ liệu thống kê, có 16 thị trường đạt được tăng trưởng. Quy mô tổng thể của khu vực gần như không thay đổi, nguyên nhân chính là do Thổ Nhĩ Kỳ và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, hai nước này chiếm 56% tổng quy mô kinh tế tiền điện tử của khu vực, và xu hướng của chúng hoàn toàn trái ngược nhau, sự tăng giảm của chúng đã bù đắp cho nhau. Thực sự ảnh hưởng đến cấu trúc thị trường tiền điện tử ở Trung Đông và Bắc Phi không phải là chính bản thân thị trường gấu, mà là các sự kiện khu vực khác nhau chồng lên thị trường gấu.

MENA (Trung Đông và Bắc Phi) Kinh tế tiền điện tử

Dòng chính xuyên suốt toàn bộ thị trường khu vực là áp lực chung do sự không chắc chắn về địa chính trị và kinh tế. Vốn của các tổ chức muốn tìm kiếm một trung tâm tiền điện tử ổn định và tuân thủ đã tập trung vào Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất; sàn giao dịch Thổ Nhĩ Kỳ đang trong giai đoạn điều chỉnh để đáp ứng yêu cầu cấp phép mới, các nhà đầu tư nhỏ lẻ đã bỏ qua sàn giao dịch và trực tiếp sử dụng phương thức ví đến ví để giao dịch. Các cách ứng phó của các thị trường khác nhau, nhưng bản chất vẫn là phản ứng đối với môi trường lớn của khu vực này.

Thổ Nhĩ Kỳ: Thị trường tiền điện tử 144,5 tỷ USD, chuyển từ sự dẫn dắt của sàn giao dịch sang tổ chức hóa

Trong chu kỳ thống kê, Thổ Nhĩ Kỳ với quy mô kinh tế tiền điện tử 144,5 tỷ USD vẫn là thị trường lớn nhất ở Trung Đông và Bắc Phi, chiếm gần một phần ba tổng quy mô của toàn khu vực. Định nghĩa thống kê này bao gồm tất cả các dòng vốn vào từ các nền tảng, giao dịch điểm đến điểm trong nước, giao dịch điểm đến điểm xuyên biên giới và chuyển khoản từ doanh nghiệp đến cá nhân xuyên biên giới. Quy mô tổng thể của Thổ Nhĩ Kỳ đã giảm nhẹ so với năm trước, nhưng điều này đại diện cho sự chuyển đổi của thị trường, chứ không phải là sự thu hẹp. Hoạt động giao dịch đã chuyển từ các nhà cung cấp dịch vụ có giấy phép sang mô hình chuyển khoản trực tiếp giữa các ví, trong khi sự tham gia của các ngân hàng và nền tảng có giấy phép vào thị trường tổ chức vẫn tiếp tục sâu sắc hơn. Kết quả cuối cùng là quy mô thị trường giảm nhẹ, nhưng cấu trúc trở nên ổn định hơn.

Vào cuối chu kỳ thống kê này, Thổ Nhĩ Kỳ đã chính thức triển khai các quy định quản lý mới cho ngành công nghiệp tiền điện tử, yêu cầu tất cả các nhà cung cấp dịch vụ tài sản tiền điện tử (CASP) trong nước phải có giấy phép do cơ quan quản lý tài chính SPK cấp. Nói đơn giản, bây giờ các nhà cung cấp dịch vụ tiền điện tử cần tuân thủ quy trình tuân thủ giống như các tổ chức tài chính truyền thống. Giám đốc điều hành của sàn giao dịch Thổ Nhĩ Kỳ Stablex, Burcu Küçükünal, cho biết: "Quy định này đã nâng cao ngưỡng hoạt động của toàn ngành."

"Tại Thổ Nhĩ Kỳ, tài sản tiền điện tử đang trở thành một phần của hệ thống tài chính truyền thống, chứ không phải là một hệ thống độc lập song song với tài chính truyền thống," Burcu Küçükünal nói.

Các chuyên gia tham gia nghiên cứu cho rằng các sàn giao dịch tuân thủ có thể đáp ứng tốt hơn nhu cầu của các tổ chức trong khuôn khổ quy định mới. Giám đốc điều hành của İş Digital Asset Technologies, Fatih Günaydın, cho biết tiêu chuẩn cấp phép, quy tắc hoạt động và yêu cầu vốn của Thổ Nhĩ Kỳ đã được đồng bộ với tiêu chuẩn quốc tế, điều này là một bước tiến quan trọng đối với Thổ Nhĩ Kỳ, và có thể thúc đẩy sự tăng trưởng của dịch vụ tiền điện tử trong tương lai.

Giám đốc điều hành của sàn giao dịch tiền điện tử lớn nhất Thổ Nhĩ Kỳ BtcTurk, Salim Karaman, cho biết: "Trong cùng một tập đoàn tài chính, với điều kiện có đủ tư cách và thực hiện phân tách kinh doanh, việc cung cấp dịch vụ chứng khoán và tài sản tiền điện tử ngày càng được đưa vào kế hoạch của ngành. Sự thay đổi lớn nhất trong 12 tháng qua là ngành không còn chỉ đánh giá độ nóng của thị trường và cơ hội tiềm năng, mà đã bắt đầu xây dựng các dịch vụ hỗ trợ, thực hiện kinh doanh tuân thủ trong khuôn khổ quy định."

Nhu cầu giao dịch điểm đến điểm 3,56 tỷ USD của Thổ Nhĩ Kỳ khó có thể thay thế

Dù hệ sinh thái tổ chức đang tiếp tục trưởng thành, giao dịch tiền điện tử tự phát từ dưới lên của Thổ Nhĩ Kỳ vẫn rất mạnh mẽ. Trong chu kỳ thống kê, quy mô giao dịch điểm đến điểm của Thổ Nhĩ Kỳ đã tăng gấp bốn lần, đạt 3,56 tỷ USD, dẫn đầu khu vực Trung Đông và Bắc Phi. Quy mô thị trường tiền điện tử điểm đến điểm của Thổ Nhĩ Kỳ gần gấp ba lần tổng quy mô của tất cả các quốc gia khác trong khu vực, và hầu hết sự gia tăng này đến từ stablecoin.

Mặc dù thị trường điểm đến điểm của Thổ Nhĩ Kỳ có quy mô lớn, nhưng các giao dịch này không thể được sử dụng trực tiếp cho thanh toán kinh tế thực tế như ở các quốc gia khác.

Fatih Günaydın giải thích: "Luật pháp Thổ Nhĩ Kỳ cấm việc sử dụng tài sản tiền điện tử để mua hàng hóa và dịch vụ. Nhưng stablecoin với lợi thế về chênh lệch giá mua bán nhỏ và chuyển khoản thuận tiện đã trở thành công cụ tiết kiệm của người dân; ở cấp độ doanh nghiệp nhỏ và vừa, stablecoin chỉ được sử dụng trong phạm vi mà luật pháp của hai quốc gia cho phép, một cách hạn chế cho thương mại quốc tế."

Quy mô giao dịch P2P của Thổ Nhĩ Kỳ vượt qua tổng quy mô của các khu vực còn lại ở MENA

Küçükünal cũng đề cập: "Hiện tại, phần lớn giao dịch vẫn chủ yếu tập trung vào đầu tư và bảo toàn giá trị. Logic rất đơn giản, nhiều năm qua lạm phát đồng lira đã liên tục xói mòn tài sản của người dân, USD là lựa chọn bảo toàn giá trị ổn định, trong khi stablecoin neo theo USD, chỉ cần có ví là có thể nắm giữ." Mô hình này cũng rất phổ biến ở các quốc gia có lạm phát cao khác trên toàn cầu.

Nhưng Ngân hàng Trung ương Thổ Nhĩ Kỳ đã rõ ràng cấm việc sử dụng tài sản tiền điện tử để thanh toán hàng hóa và dịch vụ, vì vậy việc chuyển khoản 3,56 tỷ USD giữa các ví không phải là giao dịch hàng hóa thực tế giữa hai bên mua bán, mà chủ yếu chỉ là công cụ tiết kiệm và chuyển tiền giữa người dùng Thổ Nhĩ Kỳ, được định giá bằng USD.

Küçükünal chỉ ra mâu thuẫn trong điều này: "Stablecoin có tiềm năng lớn nhất ở Thổ Nhĩ Kỳ là thanh toán và chuyển khoản trong và ngoài nước, nhưng những mục đích này hiện không được phép. Nếu có một khung pháp lý rõ ràng cho thanh toán bằng stablecoin, nhu cầu trên thị trường sẽ lớn hơn nhiều so với nhu cầu giao dịch đơn thuần."

Sự thay đổi quy định thúc đẩy thị trường vàng token hóa của Thổ Nhĩ Kỳ bùng nổ

Mặc dù stablecoin rất phổ biến, nhưng nó không phải là công cụ tiết kiệm được người dân Thổ Nhĩ Kỳ ưa chuộng nhất, mà vàng vật chất mới là tài sản bảo toàn giá trị truyền thống của các hộ gia đình Thổ Nhĩ Kỳ, Küçükünal cho biết. Người dân Thổ Nhĩ Kỳ có thói quen tích trữ vàng lâu dài, một lượng lớn vàng được lưu giữ trong dân gian, có dữ liệu cho thấy việc tích trữ vàng trong dân gian ở trong nước lên tới 5.000 tấn.

Trong chu kỳ thống kê này, nhu cầu truyền thống này đã bắt đầu chuyển sang chuỗi: Thổ Nhĩ Kỳ trở thành một trong những quốc gia có mức độ phổ biến vàng token hóa cao nhất trên thế giới. Giao dịch vàng token hóa từ gần như bằng không trước đó, đã đạt gần 1 tỷ USD vào năm 2026. Küçükünal đã quan sát thấy khối lượng giao dịch vàng token hóa tăng vọt trên nền tảng Stablex: "Nhu cầu về vàng token hóa cho thấy các nhà đầu tư Thổ Nhĩ Kỳ muốn giao dịch tài sản mà họ quen thuộc qua các kênh trên chuỗi mới."

Các cặp giao dịch vàng token hóa chính thống với tiền pháp định

Dữ liệu đơn hàng từ các sàn giao dịch cũng xác nhận điều này. Chúng tôi đã thống kê mức độ giao dịch vàng token hóa bằng đồng lira Thổ Nhĩ Kỳ, phát hiện rằng đồng lira là đồng tiền pháp định đứng thứ hai trên thế giới được sử dụng để mua vàng token hóa, chỉ sau USD. Trong tất cả các loại tiền tệ có quy mô giao dịch trên 100 triệu USD, tỷ lệ giao dịch đồng lira Thổ Nhĩ Kỳ chuyển đến vàng token hóa cao hơn bất kỳ loại tiền tệ nào khác.

Cơn sốt này trùng hợp với việc Bộ Tài chính Thổ Nhĩ Kỳ điều chỉnh chính sách quản lý vàng. Vào tháng 1 năm 2026, Thổ Nhĩ Kỳ đã ban hành quy định mới, cấm việc mua vàng thỏi, trang sức và vàng vật chất bằng tiền mặt, hệ thống theo dõi có tên KMTS này nhằm mục đích chống lại nền kinh tế ngầm và ngăn chặn việc làm giả vàng.

Lệnh cấm mua vàng không làm giảm nhu cầu vàng, mà chỉ thay đổi dòng chảy của nhu cầu, tạo ra nhu cầu cho giao dịch vàng token hóa: Sau khi chính sách được công bố, giao dịch vàng token hóa ngay lập tức bùng nổ. Ví dụ, trong tháng 2, khối lượng giao dịch đạt 183,9 triệu USD, chiếm 2,51% tổng khối lượng giao dịch bằng đồng lira, các nhà giao dịch đã chuẩn bị trước khi các hạn chế chính thức có hiệu lực. Vài tháng sau khi hạn chế chính thức có hiệu lực, cơn sốt mua sắm đã giảm bớt, nhưng khối lượng giao dịch đã rõ ràng cao hơn trước chính sách, vàng token hóa đã hình thành một nền tảng giao dịch ổn định.

Giao dịch vàng token hóa bằng đồng lira Thổ Nhĩ Kỳ: Từ quy mô bằng không vào năm 2024 tăng lên 974 triệu USD vào năm 2026

Chính phủ Thổ Nhĩ Kỳ cũng đã nắm bắt xu hướng này để đưa vào quy định. Vào tháng 7 năm 2026, chính phủ đã công bố quy định mới để quy định giao dịch kim loại quý kỹ thuật số. Việc thực thi quy định sẽ rất có khả năng tiếp tục thúc đẩy sự tăng trưởng của lĩnh vực này.

Fatih Günaydın nói: "Khi quy định rõ ràng được thực thi, thị trường đang chuyển từ việc chỉ đơn thuần theo đuổi khối lượng giao dịch sang một hệ sinh thái trưởng thành với các sản phẩm tổ chức làm trung tâm."

Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất chào đón ngành công nghiệp tiền điện tử, chính sách lợi ích được thực hiện

Trong nhiều năm qua, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất đã chủ động thu hút các doanh nghiệp tiền điện tử, như một phần trong chiến lược đa dạng hóa kinh tế nhằm thoát khỏi sự phụ thuộc vào dầu mỏ. Việc tiên phong trong lĩnh vực quản lý tiền điện tử cũng đã cho phép Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất có cơ hội nắm giữ quyền lực trong thị trường tài chính toàn cầu mới nổi.

Chiến lược đa dạng hóa này đã thu hoạch được thành quả trong môi trường bất ổn. Ngay cả khi cuộc xung đột ở Iran gây ra rủi ro địa chính trị trong khu vực, làm chậm lại tăng trưởng kinh tế của các lĩnh vực khác ở Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, quy mô kinh tế tiền điện tử của họ vẫn tăng 32%, đạt 104,8 tỷ USD. Nếu loại trừ Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, quy mô kinh tế tiền điện tử của các khu vực còn lại ở Trung Đông và Bắc Phi đã giảm 8,6%, thay vì 1,4%. Người đồng sáng lập quỹ đầu tư tiền điện tử được cấp phép đầu tiên Nine Blocks Capital Management thuộc cơ quan quản lý tiền điện tử Dubai VARA, Henri Arslanian cho biết: "Cuộc chiến đã ảnh hưởng đến các ngành du lịch, khách sạn ở Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, nhưng tác động đến ngành tiền điện tử là rất hạn chế."

Quy mô kinh tế tiền điện tử của Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất trong các chu kỳ thống kê khác nhau

Arslanian bổ sung: "Ngoài Mỹ, Trung Đông, đặc biệt là UAE, đã trở thành trung tâm hoạt động toàn cầu của các doanh nghiệp tiền điện tử." Ông cho rằng việc các cơ quan quản lý UAE tích cực cấp phép là chất xúc tác cho sự phát triển của ngành, "giảm bớt lo ngại của các giám đốc điều hành doanh nghiệp về việc triển khai kinh doanh tài sản kỹ thuật số."

Giám đốc điều hành cấp cao của Rain Trading Limited, Laurent Girouille, cho biết: "Một năm trước, mọi người thảo luận về thị trường tiền điện tử UAE, trọng tâm vẫn là việc tiếp cận của nhà đầu tư nhỏ lẻ; bây giờ các câu hỏi nhận được chủ yếu liên quan đến khía cạnh vận hành: Đối tác giao dịch có tuân thủ không, tài sản được lưu ký ở đâu, việc thanh toán được đối chiếu như thế nào. Những người đặt câu hỏi chủ yếu là các bộ phận tài chính doanh nghiệp, văn phòng gia đình, trung gian có giấy phép, chứ không phải là các nhà đầu tư mới."

Dữ liệu cũng xác nhận điều này. Doanh nghiệp dịch vụ tiền điện tử trị giá 102,3 tỷ USD tại UAE là động lực chính cho sự tăng trưởng trong chu kỳ này. Ngành này đã tăng trưởng 29% so với cùng kỳ năm trước, với dòng vốn vào các sàn giao dịch tập trung tăng 22%, đạt 55 tỷ USD; quy mô của các nền tảng tổ chức, bao gồm các tổ chức lưu ký và nhà tạo lập thị trường, tăng 75%, lên 11,7 tỷ USD. Dòng vốn vào các sàn giao dịch DeFi vượt quá 31 tỷ USD, tăng 31% so với năm trước.

Mặc dù về quy mô, dịch vụ tiền điện tử là động cơ chính của thị trường UAE, nhưng các giao dịch ngang hàng có quy mô nhỏ hơn lại có tốc độ tăng trưởng ấn tượng hơn: thanh toán ngang hàng trong nước tăng vọt 786%, dòng vốn vào giao dịch ngang hàng xuyên biên giới tăng 18 lần; thanh toán doanh nghiệp xuyên biên giới cũng tăng gần 400%, chủ yếu đến từ các chuyển khoản stablecoin lớn trên 1 triệu USD.

Tăng trưởng theo phân khúc của thị trường tiền điện tử UAE

Arslanian nói: "Nhiều người trên thế giới đã đánh giá thấp quy mô sử dụng stablecoin trong bối cảnh B2B tại UAE. UAE đã trở thành trung tâm toàn cầu cho loại giao dịch này." Ông cho rằng nguyên nhân là do có nhiều nhà môi giới giao dịch phi tập trung tuân thủ quy định tại địa phương, những tổ chức này có các kênh rút tiền hợp pháp trưởng thành, giúp doanh nghiệp dễ dàng chuyển đổi tài sản tiền điện tử thành tiền pháp định.

Một phát ngôn viên của Fuze Finance cho biết: "Stablecoin ngày càng được coi là cơ sở hạ tầng tài chính, chứ không chỉ là tài sản giao dịch trong thị trường tiền điện tử. Chúng tôi thấy ngày càng nhiều tổ chức sẵn sàng sử dụng stablecoin cho thanh toán xuyên biên giới, quản lý tài chính doanh nghiệp, thanh toán cho người bán và chuyển tiền xuyên biên giới."

Dưới sự tăng trưởng nhanh chóng, quy mô kinh tế tiền điện tử của UAE đang nhanh chóng tiến gần đến vị trí số một trong khu vực. Tại thời điểm kết thúc chu kỳ thống kê, quy mô của nó đã đạt gần 70% so với Thổ Nhĩ Kỳ, nhà lãnh đạo lâu dài. Theo tốc độ tăng trưởng hiện tại, UAE có khả năng vượt qua Thổ Nhĩ Kỳ vào năm 2027.

Quy mô tương đối của thị trường tiền điện tử MENA (lấy Thổ Nhĩ Kỳ làm chuẩn 100%)

Arslanian đánh giá: "Trường hợp UAE phát triển thành trung tâm tiền điện tử toàn cầu sẽ được các cơ quan quản lý các quốc gia nghiên cứu và học hỏi để nắm bắt cơ hội này trong tương lai."

Xung đột Iran thay đổi sở thích đầu tư tiền điện tử của người dùng UAE

Chiến tranh không cản trở sự tăng trưởng của ngành dịch vụ tiền điện tử tại UAE, nhưng hành vi giao dịch của các nhà đầu tư đã thay đổi. Tỷ lệ người nắm giữ vàng token hóa tăng lên, trong khi tỷ lệ người nắm giữ Bitcoin giảm. Tương tự như lệnh cấm tiền mặt KMTS của Thổ Nhĩ Kỳ đã đưa nhu cầu vàng lên chuỗi, mặc dù các yếu tố kích thích khác nhau, nhưng logic cơ bản là giống nhau: trong bối cảnh không chắc chắn, các nhà đầu tư sẽ chọn tài sản quen thuộc và phân bổ qua các kênh trên chuỗi.

Cần lưu ý rằng, tại UAE và trên toàn cầu, độ phổ biến của Bitcoin vẫn cao hơn nhiều so với vàng token hóa. Trong nhiều nền văn hóa, cả hai đều được coi là tài sản trú ẩn trong môi trường không chắc chắn, với hiệu suất đặc biệt nổi bật ở Thổ Nhĩ Kỳ. Girouille của Rain cho biết: "Vàng là thói quen tiết kiệm kéo dài hàng trăm năm." Vào tháng 3 năm 2026, UAE lần đầu tiên bị tấn công bởi Iran, và số lượng người nắm giữ Bitcoin và vàng token hóa đã tăng đồng thời.

Nhưng trong giai đoạn tương đối bình lặng sau đó, xu hướng của hai loại tài sản đã phân hóa. Sau khi thỏa thuận ngừng bắn bị phá vỡ, tỷ lệ người nắm giữ vàng token hóa tại UAE tiếp tục tăng cao, ngày càng nhiều người mua vàng token hóa; ngược lại, số lượng người nắm giữ Bitcoin bắt đầu giảm. Những nhà đầu tư đã mua Bitcoin để phòng ngừa trong giai đoạn đầu của xung đột đã chọn bán ra khi tình hình lắng xuống. Trong khi đó, những người nắm giữ vàng sẽ giữ lâu dài.

Số lượng ví nắm giữ vàng token hóa và Bitcoin tại UAE

Sự khác biệt này một phần đến từ nhận thức văn hóa địa phương. Vàng ở địa phương thường được coi là tài sản tiết kiệm lâu dài, chứ không phải là tài sản giao dịch thường xuyên. Trong các khu vực khác, Bitcoin có thể đảm nhận chức năng tiết kiệm trú ẩn, nhưng dữ liệu của UAE trong chu kỳ này không hỗ trợ điều đó: mua Bitcoin khi xung đột xảy ra, bán ra khi tình hình lắng xuống; vàng thì được nắm giữ lâu dài.

Thổ Nhĩ Kỳ là nơi lệnh cấm mua vàng bằng tiền mặt đã thúc đẩy nhu cầu vàng token hóa, trong khi UAE là nơi xung đột địa chính trị thúc đẩy nhu cầu. Nguyên nhân kích thích khác nhau, nhưng kết quả giống nhau: chỉ cần có cơ sở hạ tầng tuân thủ để tiếp nhận các tài sản quen thuộc với đại chúng, nhu cầu sẽ chuyển hướng sang trên chuỗi.

Iran: Mất mạng, xung đột và biểu tình, định hình cách sử dụng tiền điện tử trong nước

Iran có một nền kinh tế tiền điện tử đáng kể, nhưng cũng tồn tại nhiều mục đích sử dụng bất hợp pháp. Người dân bình thường sử dụng Bitcoin và stablecoin để chống lại lạm phát kéo dài và đáp ứng nhu cầu tài chính hàng ngày; đồng thời, các chủ thể liên quan tại Iran cũng sử dụng tài sản tiền điện tử để né tránh lệnh trừng phạt và cung cấp tài chính cho Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo, các cơ quan quản lý cũng liên tục đàn áp các mạng lưới tiền điện tử ngầm liên quan. Do đó, phân tích về việc áp dụng tiền điện tử của người dân Iran chỉ thống kê hành vi sử dụng hàng ngày của người dùng bình thường trong nước, không bao gồm giao dịch bất hợp pháp.

Chúng tôi trước tiên quan sát ảnh hưởng của nhiều đợt mất mạng quy mô lớn vào năm 2026 đối với việc sử dụng tiền điện tử. Chính phủ Iran đã hai lần cắt đứt mạng lưới của người dân bình thường: lần đầu tiên vào tháng 1, sau khi các cuộc biểu tình kinh tế bùng nổ và bị dập tắt, mất mạng kéo dài 20 ngày; lần thứ hai ngay sau khi chiến tranh bùng nổ, kéo dài 88 ngày. Cả hai lần mất mạng đều nghiêm trọng hạn chế việc sử dụng tài sản tiền điện tử của người dân.

Dữ liệu cho thấy, trong tuần đầu tiên của lần mất mạng đầu tiên, số lượng giao dịch Bitcoin của ví cá nhân Iran giảm gần 90% so với mức cơ bản; sau khi mất mạng được khôi phục, giao dịch nhanh chóng phục hồi, thậm chí vượt qua mức cơ bản. Một tháng sau, khi chiến tranh nổ ra, lần mất mạng thứ hai bắt đầu, giao dịch Bitcoin lại giảm, giảm khoảng 80%.

Điều quan trọng là: trong cả hai lần mất mạng, giao dịch Bitcoin của Iran đều không về 0. Đặc biệt là trong lần mất mạng thứ hai kéo dài, khối lượng giao dịch đã từ từ phục hồi. Điều này cho thấy người dùng địa phương rất kiên cường, có thể vượt qua những hạn chế mạng nghiêm ngặt. Trong vài tuần, ngày càng nhiều người dùng Iran tìm cách vượt qua tình trạng mất mạng, có thể là thông qua các kênh như Starlink, và giao dịch Bitcoin đã tăng lên. Vào cuối lần mất mạng thứ hai, quy mô giao dịch đã phục hồi lên trên 75% mức cơ bản.

Số Bitcoin chuyển ra từ ví cá nhân của Iran

Cuối tháng 5, khi các hạn chế dần được nới lỏng và mạng được khôi phục, giao dịch đã tăng vọt lên gần gấp đôi mức cơ bản. Mất mạng không tiêu diệt giao dịch Bitcoin, chỉ tạm thời kìm hãm nhu cầu giao dịch.

Mất mạng chỉ cản trở người dân trong nước chuyển tài sản tiền điện tử ra ngoài, nhưng không ngăn cản dòng vốn từ bên ngoài vào. Trong thời gian mất mạng, các địa chỉ bên ngoài vẫn có thể chuyển tài sản tiền điện tử đến địa chỉ Iran. Dù vậy, dữ liệu cho thấy, trong thời gian mất mạng, dòng vốn stablecoin xuyên biên giới vào Iran đã có sự biến động rõ rệt: dòng vốn stablecoin đã tăng lên khoảng 150% so với mức cơ bản, sau khi mất mạng có hiệu lực, dòng vốn xuyên biên giới đã giảm khoảng 80%; ngay khi các hạn chế được dỡ bỏ, nó ngay lập tức phục hồi. Sau khi các ví bên ngoài xác nhận rằng người dùng Iran có thể sử dụng tài sản bình thường, chuyển khoản stablecoin xuyên biên giới mới ổn định trở lại.

Giai đoạn đầu của cuộc xung đột Mỹ-Iran cũng xuất hiện quy luật tương tự, dòng vốn stablecoin xuyên biên giới đã giảm gần 50%. Nhưng khác với sự kìm hãm kéo dài do mất mạng trong nước, ngay cả trong thời gian mất mạng, dòng vốn xuyên biên giới vào Iran cũng dần phục hồi và vượt qua mức cơ bản, ngày 7 tháng 4, thỏa thuận ngừng bắn là điểm chuyển biến, sau đó quy mô giao dịch nhanh chóng vượt mức cơ bản.

Số stablecoin xuyên biên giới nhận được từ ví cá nhân của Iran

Những đặc điểm giao dịch này cho thấy cách người dùng tiền điện tử thích ứng với các cuộc khủng hoảng thực tế. Việc cắt đứt mạng thực sự sẽ ảnh hưởng đến việc sử dụng loại "tiền tệ Internet" này, nhưng có giới hạn: tài sản vẫn có thể được nhận.

Thị trường tiền điện tử Israel

Trong bối cảnh bất ổn kéo dài ở khu vực Trung Đông và Bắc Phi, thị trường tiền điện tử Israel vẫn giữ được sự ổn định, chỉ tăng 0,7% so với cùng kỳ năm trước, cũng là một trong số ít thị trường toàn cầu không bị suy giảm rõ rệt trong bối cảnh thị trường gấu.

Thay đổi quy mô nền kinh tế tiền điện tử Israel

Thị trường 37,9 tỷ USD này, động lực chính là các nhà giao dịch, hầu hết các khoản tiền có thể thống kê đều là dòng vào các sàn giao dịch và các nền tảng dịch vụ khác. Giao dịch ngang hàng tại địa phương có quy mô rất nhỏ, thuộc dạng đặc biệt trong khu vực, dòng vốn xuyên biên giới cũng có quy mô hạn chế và vẫn đang trong giai đoạn phát triển.

Đối tác của KPMG Israel, Noam Kaplan, cho biết: "Giao dịch và đầu tư vẫn là mục đích chính, nhưng ngành cũng đang khám phá thanh toán xuyên biên giới, DeFi và các dịch vụ tài chính trên chuỗi khác."

Các quy định cũng đang được hoàn thiện liên tục. Trong vài tháng sau khi kết thúc chu kỳ thống kê, cơ quan quản lý tài chính Israel đã ban hành quy định mới, bao gồm các điều khoản quan trọng về yêu cầu vốn của các nhà cung cấp dịch vụ tài sản ảo. Bộ quy định mới này có khả năng nâng cao khả năng chống rủi ro của toàn ngành.

Kaplan nói: "Những điều chỉnh này sẽ giúp kết nối ngành công nghiệp tiền điện tử Israel với hệ thống tài chính truyền thống, thúc đẩy sự phổ biến rộng rãi hơn."

Israel vẫn chủ yếu là nhà đầu tư nhỏ lẻ

Giám đốc điều hành của bộ phận tiền điện tử Horizon thuộc công ty đầu tư Altshuler Shaham của Israel, Ilan Sterk, cho biết: "Thị trường tiền điện tử Israel vẫn do các nhà đầu tư nhỏ lẻ dẫn dắt, mức độ phổ biến của các tổ chức vẫn chưa bằng một số thị trường hàng đầu quốc tế."

Dữ liệu về quy mô chuyển khoản cũng xác nhận điều này. Trong chu kỳ 2026, 98,4% số tiền chuyển vào các nền tảng tại Israel có số tiền mỗi giao dịch dưới 10.000 USD, nhưng loại tiền nhỏ này chỉ chiếm 11% tổng giá trị; các giao dịch lớn trên 1 triệu USD đóng góp 57% tổng số tiền, tổng cộng 21,3 tỷ USD. Các nền tảng tổ chức chiếm 10,8% tổng dòng vào của nền tảng, giảm so với mức đỉnh 13,6% vào năm 2025, nhưng vẫn cao hơn mức 5,6% của năm 2024.

Dòng tiền vào các nền tảng Israel trong chu kỳ 2026, phân theo số tiền chuyển khoản

Israel và stablecoin

Trong ba chu kỳ thống kê gần đây, tỷ lệ stablecoin trong tổng số vốn vào các nền tảng ở Israel đã liên tục gia tăng: từ 48,1% vào năm 2024, 51,6% vào năm 2025, lên 57,0% vào năm 2026. Ilan Sterk giải thích rằng điều này phản ánh thói quen của các nhà đầu tư cá nhân ở Israel. Họ mua stablecoin tại địa phương và sau đó chuyển ra nước ngoài để tham gia vào các cơ hội giao dịch mà địa phương không có.

"Stablecoin ở Israel chủ yếu là cầu nối giữa thị trường tiền điện tử địa phương và hệ sinh thái tài sản kỹ thuật số toàn cầu," ông nói.

Phần lớn giao dịch đều chảy ra nước ngoài. Các sàn giao dịch nội địa mà chúng tôi theo dõi chỉ tiếp nhận 0,06% tổng lượng stablecoin vào Israel, phần còn lại đều chảy vào các sàn giao dịch nước ngoài. Người dùng Israel mua stablecoin, giữ lại và sau đó chuyển sang các nền tảng nước ngoài, rất ít khi chuyển tiền cho nhau. Chỉ số đo lường độ hoạt động của stablecoin - tốc độ lưu chuyển stablecoin trong nước, ở Israel chỉ là 1,46, trong khi trung bình toàn cầu là 9,31.

Tốc độ lưu thông stablecoin ở Israel và toàn cầu

Sterk bổ sung: "Một phần nhỏ người dùng đã sử dụng tài sản kỹ thuật số cho nhu cầu tài chính thực tế, đặc biệt là thanh toán và chuyển tiền xuyên biên giới. Nhưng so với giao dịch đầu tư, tỷ lệ các tình huống không phải giao dịch này vẫn còn rất thấp."

Ảnh hưởng của xung đột Iran đến ngành công nghiệp tiền điện tử Israel

Israel khác với các quốc gia nghiên cứu khác: trong cuộc xung đột năm 2026 này, không có sự biến động rõ rệt nào trong giao dịch tiền điện tử. Khi xung đột Iran bùng nổ vào đầu năm 2026, dòng vốn vào các nền tảng Israel giảm 18,9% so với ba tháng trước đó, thấp hơn một chút so với mức giảm 23,6% toàn cầu; trong cuộc xung đột kéo dài 12 ngày vào tháng 6 năm 2025, dòng vốn vào Israel giảm 29,2%, trong khi toàn cầu chỉ giảm 9,3%. Cả hai sự kiện này đều không tái hiện lại sự tăng giá mạnh mẽ sau tháng 10 năm 2023 - sau sự kiện năm đó, dòng vốn vào Israel đã tăng mạnh 96,9%, trong khi toàn cầu chỉ tăng 16,3%, tỷ lệ dòng vốn vào Israel trong tổng số dòng vốn vào các nền tảng tiền điện tử toàn cầu đã tăng 68,9%. Kể từ đó, trong ba năm tiếp theo, tỷ lệ này trung bình là 0,42%, trong khi trung bình ba tháng trước tháng 10 năm 2023 là 0,30%.

Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất đã bị tấn công, người dùng đã mua và tiếp tục giữ vàng token hóa trong thời điểm cao điểm của xung đột; Thổ Nhĩ Kỳ mặc dù xa khỏi chiến trường chính, nhưng với lệnh cấm tiền mặt vàng, đã thúc đẩy nhu cầu vàng token hóa. Hai thị trường này sẽ điều chỉnh hành vi giao dịch theo sự kiện. Israel không xuất hiện những thay đổi này, vì sự điều chỉnh của thị trường đã hoàn tất sau tháng 10 năm 2023. Khi xung đột xảy ra vào năm 2025 và 2026, người dùng địa phương đã hình thành một mô hình ổn định: giữ stablecoin, chuyển chuỗi sang các nền tảng nước ngoài, chờ đợi sự trưởng thành của quy định, sẽ không còn dao động mạnh mẽ theo từng đợt xung đột.

Một năm sau, bốn xu hướng thị trường khác nhau

Điều đáng chú ý tiếp theo là: những thay đổi thị trường năm nay, cái nào sẽ được củng cố lâu dài. Cơ sở hạ tầng tiền điện tử của các tổ chức ở Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất dẫn đầu toàn khu vực, vào năm 2026, tất cả các chỉ số thống kê đều mở rộng lợi thế; nhà đầu tư cá nhân ở Thổ Nhĩ Kỳ đã ổn định chuyển sang giao dịch ngang hàng, quy định cấp phép tiếp tục thúc đẩy các ngân hàng và các nền tảng có giấy phép tham gia sâu hơn; sự điều chỉnh thị trường ở Israel đã hoàn tất vào tháng 10 năm 2023, thị trường đã bước vào trạng thái ổn định, sẽ không còn dao động mạnh mẽ theo từng đợt xung đột.

Một năm sau, bản đồ tiền điện tử ở khu vực Bắc Phi và Trung Đông này có khả năng sẽ hoàn toàn khác biệt, hướng thay đổi của nó không chỉ phản ánh xu hướng của thị trường tiền điện tử mà còn phản ánh tình hình ổn định vĩ mô của toàn khu vực.