Qızıl qiymətləri 20%-dən çox düşdü, mərkəzi bankların alışı yavaşlayacaqmı?

TL;DR · Qızılın düşməsinin əsas səbəbi faiz dərəcələrinin gözləntilərinin dəyişməsidir. Bazar, ABŞ Federal Ehtiyat Sisteminin faizləri endirəcəyinə olan proqnozlardan, gələcək 12-24 ay ərzində faizlərin artırılacağına dair gözləntilərə keçdi, bu da faiz gətirməyən qızılın cazibəsini zəiflətdi. · Qızıl qiymətləri 20%-dən çox geri çəkildi, lakin uzunmüddətli artım hələ tamamilə itirilmədi. 2025-ci ilin əvvəli ilə müqayisədə, qiymətli metallarda 24%-dən 100%-ə qədər artım davam edir, bu da bu dövrün düzəlişinin əvvəlki bütün artımı silmədiyini göstərir. · Mərkəzi bankların alışı yüksək qızıl qiymətləri səbəbindən müvəqqəti yavaşlaya bilər, lakin uzunmüddətli yerləşdirmə məntiqi dəyişməyib. Qızıl əvvəlcə unsiya başına 5000 dolları keçdi, bu da bəzi mərkəzi bankların alımlarını məhdudlaşdıra bilər; 4200 dollar civarına düşdükdə, alqı marağı bərpa oluna bilər. · Büdcə açığı və inflyasiya bir-birini əks təsir edən amillər yaradır. İnflyasiya riski qızılın təhlükəsizlik tələbatını artırır, lakin eyni zamanda mərkəzi bankları yüksək faiz dərəcələrini saxlamağa məcbur edir, bu da qızıl qiymətlərini basdırır. · Qızıl, digər qiymətli metallara nisbətən daha çox dəstək alır, bunun açarı mərkəzi bankların tələbatıdır. Eyni dövrdə gümüş, platin və paladyumun düşmə faizi 40%-dən çoxdur, mərkəzi banklar əsasən qızıl alır, bu da onun nisbətən dayanıqlı performansını izah edə bilər.

2025-ci ildən 2026-cı ilin əvvəlinə qədər güclü artımdan sonra, qlobal qiymətli metalları bazarı böyük düzəlişlə üzləşdi.

Bu ilin yanvar ayının sonundan oktyabr ayının ortalarına qədər, qızıl qiymətləri 20%-dən çox düşdü, gümüş, platin və paladyumun düşmə faizi isə 40%-dən çoxdur. Bu düzəlişin arxasında, qlobal pul siyasəti gözləntilərinin faizlərin endirilməsindən artırılmasına keçməsi ən vacib dəyişiklikdir, investorlar qiymətli metalları saxlamağın imkan xərclərini yenidən qiymətləndirməyə başladılar.

Lakin, əhəmiyyətli geri çəkilməyə baxmayaraq, qiymətli metallardakı qiymətlər hələ də 2025-ci ilin əvvəli ilə müqayisədə 24%-dən 100%-ə qədər yüksəkdir. Qızıl, əvvəlki artımın əhəmiyyətli bir hissəsini saxlayır, bu dövrdəki düşmə isə digər qiymətli metallardan aydın şəkildə aşağıdır.

Qızıl bazarında iki zidd qüvvə meydana gəldi: bir tərəfdən, qlobal mərkəzi banklar pul siyasətini yenidən sıxlaşdırır, faiz gətirməyən aktivlərin qiymətini davamlı olaraq basdırır; digər tərəfdən, büdcə açığı, inflyasiya riski, geopolitik qeyri-sabitlik və mərkəzi bankların qızıl alımları bazara dəstək verməyə davam edir.

Qızıl unsiya başına 5000 dolları keçdikdən sonra 4200 dollar civarına düşdükdə, əvvəlki yüksək qiymət səbəbindən yavaşlayan mərkəzi bankların qızıl alışı tələbatının yenidən açılacağı, qızıl bazarının növbəti vacib müşahidə göstəricisi olur.

ABŞ Federal Ehtiyatı faiz artırmağa keçdi, qızılın artım məntiqi tərsinə döndü

Qızıl qiymətlərinin dönüş nöqtəsi, demək olar ki, Kevin Warsh-ın ABŞ Federal Ehtiyatı rəhbəri vəzifəsinə namizədliyi ilə eyni vaxta düşdü.

Warsh uzun müddət pul siyasətinin şahinləri arasında sayılırdı, kvant genişlənməsinə və sıfır faiz dərəcəsi siyasətinə şübhə ilə yanaşırdı. Bu, əvvəlki bazar gözləntilərindən, Ağ Ev-in Federal Ehtiyatı daha da faiz endirməyə təşviq edəcəyi ssenarisindən aydın şəkildə fərqlənirdi.

Warsh Federal Ehtiyatı ələ aldıqca, pul siyasətinin istiqaməti tədricən dəyişməyə başladı. Federal Ehtiyat bu ilin iyun ayında genişlənmə meylini sona çatdırdı və sentyabr ayında faiz artırdı, eyni zamanda gələcəkdə pul siyasətini daha da sıxlaşdırma siqnalını verdi.

Bu dəyişiklik, tez bir zamanda faiz dərəcələri futures bazarında əks olundu.

Federal fond faiz dərəcələri futures və SOFR bazarının qiymətləndirilməsi göstərir ki, investorlar gələcək 12-24 ay ərzində Federal Ehtiyatın bir neçə dəfə faiz artıracağını gözləməyə başlayıblar. Bu, 2022-ci ildən bəri bazarın bir neçə dəfə faiz artırma gözləntilərini yenidən qiymətləndirdiyi ilk haldır.

Faiz gözləntilərinin dəyişməsi qızılın cazibəsini birbaşa zəiflətdi. Qızıl özü faiz gətirmir, qısa müddətli faiz dərəcələri yüksəldikdə, nağd pul, dövlət istiqrazları və digər faiz gətirən aktivlərin gəliri artır, investorların qızıl saxlamağa çəkdiyi imkan xərcləri də daha da artır.

Daha vacib olanı, bu pul sıxlaşdırma dövrü yalnız ABŞ-a aid deyil.

Avropa Mərkəzi Bankı, Yaponiya Mərkəzi Bankı, Avstraliya Mərkəzi Bankı, Norveç Mərkəzi Bankı və Cənubi Koreya Mərkəzi Bankı, Federal Ehtiyatın hərəkət etməsindən əvvəl faiz artırma dövrünə daxil olmuşdular. Qlobal əsas iqtisadiyyatların eyni zamanda faiz dərəcələrini artırması, qızılın qarşılaşdığı təzyiqin yalnız dollar aktivləri ilə məhdudlaşmadığını, daha geniş qlobal maliyyənin yenidən qiymətləndirilməsindən gəldiyini göstərir.

Lakin, faiz gözləntilərinin tərsi dönməsi qızılın son dövrlərdəki böyük düzəlişini izah edə bilsə də, niyə qızıl qiymətləri daha da düşmədiyini tam izah edə bilmir. Qlobal pul siyasəti yenidən sıxlaşarkən, dövlət borcu və büdcə açığı başqa bir yüksək faiz dərəcəsinə zidd olan qüvvə yaradır.

Büdcə açığı davamlı genişlənir, qızılın uzunmüddətli tələbatı hələ də var

Qlobal əsas iqtisadiyyatların davamlı genişlənən büdcə açığı, qızıl qiymətlərinin mühüm dəstək amili halına gəlir.

ABŞ Konqresinin Büdcə Ofisinin proqnozuna görə, 2027-ci ilin sentyabrına qədər olan maliyyə ilində ABŞ federal hökumətinin büdcə açığı ÜDM-in 6.6%-nə çatacaq. Bu proqnoz, Yaxın Şərqdə davam edən münaqişələrin əlavə hərbi xərclərə səbəb ola biləcəyini, ABŞ Müdafiə Nazirliyinin sursat ehtiyatlarını bərpa etmək üçün lazım olan maliyyəni də nəzərə almır.

Daha da diqqət çəkən odur ki, bu qədər böyük büdcə açığı ABŞ-ın işçi bazarının nisbətən sağlam bir fonunda baş verir.

Hal-hazırda ABŞ-da işsizlik nisbəti təxminən 4.2%-dir, bu da tarixi olaraq aşağı səviyyədədir. Adətən, aşağı işsizlik nisbəti daha güclü vergi gəlirləri və daha az işsizlik müavinəti xərcləri deməkdir, buna görə də hökumət açığı nisbətən idarəolunan olmalıdır.

Lakin son on ildə sosial təminat kimi məcburi maliyyə xərcləri davamlı olaraq genişlənib, federal borcun maliyyələşdirmə xərcləri artıb, bu da ABŞ-ın eyni işsizlik nisbətində büdcə açığını on il əvvəlki səviyyədən təxminən 4 faiz bəndi artırıb.

On il əvvəl, işsizlik nisbəti 4%-ə yaxın olduqda, ABŞ-ın büdcə açığı ÜDM-in yalnız 2.5%-ni təşkil edirdi, lakin indi bu nisbət 6%-i keçib.

Eyni zamanda, ABŞ federal borcunun faiz xərcləri ÜDM-in 1.2%-dən 3.4%-ə yüksəlib.

Maliyyə təzyiqi də yalnız ABŞ-a aid deyil. Braziliya və Çin büdcə açığının ÜDM-ə nisbəti təxminən 8.5%-dir, Fransa, Yaponiya və Böyük Britaniya isə 4%-dən 6%-ə qədərdir. Çin hələ də aşağı inflyasiya və faiz mühitinə malik olsa da, əksər iqtisadiyyatlar borcun maliyyələşdirmə xərclərinin artması təzyiqi ilə üzləşir.

Əhali yaşlanması, pensiya və tibbi təminat xərclərini daha da artırır, bu da bəzi maliyyə təzyiqlərinin uzunmüddətli olmasına səbəb olur.

Qızıl üçün, bu dəyişiklik ikiqat mənaya malikdir.

Bir tərəfdən, davamlı genişlənən büdcə açığı inflyasiyanı artıra bilər və investorların dövlətin uzunmüddətli borcunun davamlılığına olan inamını zəiflədə bilər, bu da qızılın dəyər saxlama aktivləri kimi cazibəsini artırır. Digər tərəfdən, büdcə genişlənməsi ilə sürətlənən inflyasiya, mərkəzi bankları daha da faiz artırmağa məcbur edə bilər, bu da qızılın qısa müddətdə təzyiq altında qalmasına səbəb ola bilər.

Bu ziddiyyət qlobal bazarda baş verir.

Çin xaricində, əksər əsas iqtisadiyyatların əsas inflyasiya nisbəti hələ də mərkəzi bankların hədəflərindən yüksəkdir. Genişlənən büdcə siyasəti, geopolitik münaqişələr və təchizat zəncirinin yenidən qurulması, davamlı qiymət artımı təzyiqi yaradır.

Daha mürəkkəb olanı, faiz artırma özlüyündə maliyyə yükünü artırmağı da mümkün edir. Dövlət borcunun həcmi artdıqca, daha yüksək faizlər daha yüksək faiz xərcləri deməkdir. Eyni zamanda, iqtisadi artımın yavaşlaması vergi gəlirlərini azalda bilər və işsizlik müavinəti kimi maliyyə xərclərini artıra bilər.

Əgər hökumət bu təzyiqləri qarşılamaq üçün borc götürməyə davam edərsə, büdcə açığı və inflyasiya arasında bir-birini gücləndirən bir əlaqə yarana bilər.

Bundan əlavə, Yaxın Şərq və Rusiya-Ukrayna münaqişələrinin təchizat zəncirinə təsiri, həmçinin əsas iqtisadiyyatların təchizat zəncirini yerli və yaxınlaşdırma siyasətləri ilə təşviq etməsi, müəssisələrin istehsal xərclərini artıra bilər. Bu təchizat tərəfi şoklarına qarşı faiz artırma, enerji, logistika və mal təchizatı məsələlərini birbaşa həll edə bilmir, lakin AI, daşınmaz əmlak və digər kapital intensiv sahələrdə investisiya və artımı basdırmağı mümkün edir.

Buna görə də, gələcək qızıl qiymətləri tamamilə faiz dərəcələrindən asılı deyil. Əgər mərkəzi banklar pul siyasətini sıxlaşdırmağa davam edərsə, lakin inflyasiyanı hədəf səviyyəsində saxlaya bilməzsə, qızıl yenidən artım dinamikası əldə edə bilər.

Geopolitik risklərin artması, qızılın nisbətən səhmlərə üstünlüyü hələ də var

Uzunmüddətli tarix baxımından, qızıl və ABŞ səhmləri adətən fərqli makro mühitlərdə üstünlük təşkil edir.

Son bir əsrdə, qızılın uzunmüddətli qiymət performansı demək olar ki, S&P 500 indeksini izləyə bilib, lakin iki aktivin güclü dövrləri arasında aydın fərqlər var.

İqtisadi sabitlik, ABŞ-ın qlobal təsiri güclü olduğu dövrlərdə, ABŞ səhmləri adətən qızıldan daha çox üstünlük təşkil edir. İqtisadi çətinliklər, beynəlxalq münaqişələrin artması və ya bazarın maliyyə sisteminin sabitliyinə dair narahatlıqların olduğu dövrlərdə, qızılın səhmlərə nisbətən performansı adətən daha çox diqqət çəkir.

Bu fərq bəzən on ildən iyirmi ilədək davam edə bilər.

Tarixi məlumatlar göstərir ki, bəzi uzunmüddətli dövrlərdə ABŞ səhmlərinin qızıldan nisbətən cəmi 1800%-dən 240%-ə qədər üstün performansı olub; digər dövrlərdə isə səhmlərin qızıldan nisbətən performansı 80%-dən 95%-ə qədər geridə qala bilər.

Məsələn, 20-ci əsrin 30-cu illərindən 40-cı illərin əvvəlinə, 60-cı illərin sonlarından 70-ci illərə və 2001-dən 2011-ə qədər, qızıl nisbətən performans baxımından aydın üstünlük təşkil edir. Əksinə, 20-ci əsrin 80-ci və 90-cı illərində, eləcə də 2011-dən 2021-ə qədər olan dövrlərdə ABŞ səhmləri daha güclü performans göstərib.

2021-ci ildən bəri, ABŞ səhmləri bazarı davamlı olaraq yeni zirvələrə çatmasına baxmayaraq, qızıl və gümüşün cəmi performansı hələ də irəlidədir, hətta son dövrlərdə qiymət düzəlişini də nəzərə alsaq belə.

Son bir neçə ildə, ABŞ-ın Əfqanıstandan çəkilməsi, Rusiya-Ukrayna münaqişəsi, Yaxın Şərqdəki vəziyyətin gərginləşməsi, ABŞ, İsrail və İran arasındakı münaqişələr, bazarın qiymətli metallara olan tələbatını müxtəlif dərəcələrdə artırdı.

Lakin, geopolitik risklərin artması qızılın mütləq artacağı demək deyil.

Bu ilin 28 fevralından bəri, müvafiq risklər davam etsə də, qiymətli metallardakı qiymətlər qlobal faiz artırma gözləntiləri səbəbindən sürətlə düşdü. Bu, pul sıxlaşdırma gözləntiləri kifayət qədər güclü olduqda, faiz amillərinin geopolitik risklərin gətirdiyi təhlükəsizlik tələbatını müvəqqəti olaraq üstələyə biləcəyini göstərir.

Lakin, uzunmüddətli tarix baxımından, geopolitik qeyri-müəyyənlik artdıqda, qızıl hələ də səhmlərə nisbətən daha yaxşı performans göstərə bilər. Xüsusilə münaqişələr enerji qiymətlərini artırdıqda, təchizat zənciri pozuntularını artırdıqda və hökumətləri büdcə xərclərini artırmağa məcbur etdikdə, qızılın təhlükəsizlik xüsusiyyətləri yenidən diqqət mərkəzində ola bilər.

Qızıl qiymətləri 5000 dollardan 4200 dollara düşdü, mərkəzi bankların alışı bərpa olunacaqmı?

Digər qiymətli metallara nisbətən, mərkəzi bankların tələbatı qızıl bazarının ən unikal dəstək amillərindən biridir.

Qlobal mərkəzi bankların qızıl ilə münasibəti uzunmüddətli dəyişikliklərə məruz qalmışdır. 1982-dən 2007-ci ilədək, ölkələrin mərkəzi bankları demək olar ki, hər il qızılın xalis satıcısı olmuşdur. Lakin 2008-ci ildən etibarən, mərkəzi banklar ümumilikdə qızılı davamlı xalis alıcıya çevrilmişdir.

Bu dəyişiklik ilk növbədə qlobal maliyyə böhranından sonra pul mühitinə sıx bağlıdır. 2010-cu illərdə, əsas mərkəzi banklar uzun müddət sıfır faiz dərəcəsi siyasəti və kvant genişlənməsi tətbiq edərək, bəzi ölkələrin qızıl ehtiyatlarını artırmasına səbəb oldu, bu da qanuni pul aktivlərinə olan asılılığı azaltmağa yönəlib.

Lakin 2021-ci ildən etibarən, mərkəzi bankların qızıl alımını təşviq edən amillər dəyişib.

Qlobal faiz artırma dövrünə daxil olduqca, sıfır faiz dərəcəsi və kvant genişlənməsi artıq mərkəzi bankların qızıl alımını artırmaq üçün əsas səbəb deyil. Bunun əvəzinə, geopolitik qeyri-sabitlik, hədəf səviyyəsindən yüksək inflyasiya və əsas iqtisadiyyatların uzunmüddətli büdcə açığı amilləri mərkəzi bankları xarici valyuta ehtiyatlarının risk strukturunu yenidən qiymətləndirməyə təşviq edə bilər.

Lakin, qızıl qiymətlərinin artması özü də mərkəzi bankların alım istəklərini basdırmağa səbəb ola bilər.

Qızıl qiymətləri unsiya başına 5000 dolları keçdiyində, bəzi mərkəzi banklar alım sürətini yavaşlatmış ola bilər. İndi qızıl qiymətləri unsiya başına 4200 dollar civarına düşdükdə, qiymət düzəlişi bəzi mərkəzi bankların qızıl alım marağını yenidən canlandıra bilər, xüsusən də digər ölkələrin maliyyə vəziyyəti və beynəlxalq münaqişələrin gərginləşməsi ilə bağlı narahatlıqları olan mərkəzi banklar üçün.

Bu dəyişiklik, cari qızıl bazarını anlamaq üçün xüsusilə vacibdir.

Mərkəzi bankların qızıl yerləşdirməsi adətən xarici valyuta ehtiyatlarının müxtəlifləşdirilməsi, uzunmüddətli aktiv təhlükəsizliyi və risk idarəetməsi kimi məqsədlərə xidmət edir, investisiya dövrü isə qısa müddətli spekulyativ fondlardan aydın şəkildə fərqlənir.

Buna görə də, əgər mərkəzi bankların qızıl alımını təşviq edən struktur amillər yox olmursa, qızıl qiymətlərinin kəskin geri çəkilməsi yalnız mərkəzi bankların alım ritmini dəyişə bilər, lakin uzunmüddətli tələbatın tərsinə dönmədiyini göstərmir.

Lakin, hazırda bu dövrün qiymət düzəlişinin rəsmi alımın yenidən sürətlənməsini təmin etdiyini sübut edən kifayət qədər yeni mərkəzi bank alım məlumatları yoxdur. Yüksək qiymətlər alımı basdırır, qiymətlərin geri çəkilməsi isə tələbatı stimullaşdırır, hələ də faktiki alım məlumatları ilə təsdiq edilməli olan bazar qiymətləndirməsidir.

Mərkəzi bankların tələbatı, niyə qızıl bu dövrün qiymətli metal düzəlişində daha güclü dayanıqlılıq göstərdiyini izah edə bilər.

Qızıldan fərqli olaraq, gümüş, platin və paladyum geniş sənaye istifadəsinə malikdir, onların qiymətləri yalnız faiz və investisiya tələbatından deyil, həm də sənaye istehsalı və iqtisadi dövr ilə sıx bağlıdır.

Daha vacib olanı, qlobal mərkəzi bankların qiymətli metal ehtiyatları əsasən qızılda cəmləşir, digər qiymətli metalları geniş miqyasda saxlamır.

Buna görə də, eyni faiz artımı təzyiqi ilə üzləşdiyi halda, qızıl, rəsmi ehtiyat yerləşdirməsindən əlavə tələbat dəstəyi alır, digər qiymətli metallara isə sənaye tələbatının dəyişməsi və investisiya fondlarının çıxışı ilə ikiqat təsir göstərir.

Bu ilin yanvar ayının sonundan oktyabr ayının ortalarına qədər, qızıl qiymətləri 20%-dən çox düşdü, gümüş, platin və paladyumun düşmə faizi isə 40%-dən çoxdur, mərkəzi bank tələbatı bu fərqin yaranmasının mühüm səbəblərindən biri ola bilər.

Qızılın gələcək qiymətləri, hələ də faiz və uzunmüddətli fondların mübarizəsindən asılıdır

Hal-hazırda qızıl bazarı iki zidd qüvvənin mübarizəsi içindədir.

Qısa müddətdə, ABŞ Federal Ehtiyatı və digər əsas mərkəzi bankların yenidən faiz artırma dövrünə girməsi, nağd pul və istiqrazlar kimi faiz gətirən aktivlərin cazibəsini artırır. Bu, qızıl qiymətlərinin ilin əvvəlindəki yüksək səviyyədən kəskin geri çəkilməsinin əsas səbəbidir.

Lakin, uzunmüddətli baxımdan, qlobal büdcə açığının yüksək olması, borc faiz xərclərinin artması, inflyasiyanın hələ də hədəf səviyyəsindən yüksək olması və geopolitik risklərin artması, qızıl qiymətlərinin aşağı düşmə imkanlarını məhdudlaşdıra bilər.

Mərkəzi bankların qızıl alımını davamlı olaraq artırma meyli bazara başqa bir tələbat bazası təqdim edir.

Gələcəkdə əgər pul siyasəti sıxlaşmağa davam edərsə və inflyasiya effektiv şəkildə geri çəkilərsə, qızıl qiymətləri daha da təzyiq altında qala bilər. Əksinə, əgər büdcə açığı genişlənərsə, geopolitik münaqişələr artarsa, ya da mərkəzi banklar yenidən qızıl ehtiyatlarını artırarsa, qızıl qiymətləri yenidən dəstək ala bilər.

Xüsusilə diqqət çəkən odur ki, qızıl qiymətləri unsiya başına 5000 dolları keçdikdən sonra 4200 dollar civarına düşdükdə, rəsmi ehtiyat fondu alımını yenidən artıracaqmı.

Qızılın bu dövr düzəlişini başa vurması, yalnız ABŞ Federal Ehtiyatının faiz artırmağı dayandırma vaxtından deyil, həm də qiymətlərin geri çəkilməsindən sonra mərkəzi banklar və digər uzunmüddətli yerləşdirmə fondlarının yenidən kifayət qədər güclü alım yaratmağına bağlıdır.